Σεξουαλικότητα και παρεκκλίσεις (μέρος 3ο)

Η Ψυχιατρική για παράδειγμα, θεωρεί την Παιδοφιλία σεξουαλική παρέκκλιση με κριτήριο το κατά πόσο αυτή επηρεάζει την επαγγελματική, κοινωνική και προσωπική ζωή του ατόμου. Αν όμως κάποιος συνεχίζει τις παιδοφιλικές δραστηριότητές του χωρίς να ενοχλείται ο ίδιος σε οποιοδήποτε επίπεδο, δεν χαρακτηρίζεται πλέον παιδόφιλος;
Στο σημείο αυτό εμφανίζεται ο ρόλος του επίσημου κράτους μέσω της νομοθεσίας και καθορίζει συγκεκριμένα όρια και ποινές. Ως γενικός κανόνας, πολλές εθνικές νομοθεσίες παρεμβαίνουν σε σεξουαλικές παρεκκλίσεις που έχουν επίπτωση σε παιδιά ή εφήβους (παιδοφιλία), στην ηδονοβλεψία ή την επιδειξιμανία, στην ζωοφιλία, στην νεκροφιλία, την σεξουαλική παρενόχληση, την επίθεση ή/και την κακοποίηση σεξουαλικού χαρακτήρα. Η ηδονοβλεψία και η επιδειξιμανία αποτελούν αδίκημα όταν δεν έχει συμφωνηθεί η συγκατάθεση του ατόμου που παρακολουθείται ή παρακολουθεί αντίστοιχα. Το ίδιο συμβαίνει στο σαδομαζοχισμό όταν δεν υπάρχει αμοιβαία συγκατάθεση, οπότε και θεωρείται επιθετική πράξη.
Όπως παρατηρούμε οι σεξουαλικές παρεκκλίσεις που τιμωρούνται χαρακτηρίζονται από χρήση βίας (στην οποία συμπεριλαμβάνεται και κάθε μορφή παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης) ή σεξουαλική συμπεριφορά που δεν έχει την συγκατάθεση του άλλου. Η τιμωρία έχει το χαρακτήρα του σωφρονισμού. Υπαρχει όμως σωφρονισμός στις σεξουαλικές παρεκκλίσεις; Υπάρχει πιθανότητα ο παιδόφιλος βγαίνοντας από την φυλακή να είναι ένας άλλος άνθρωπος; Αν οι σεξουαλικές παρεκκλίσεις θεωρούνται ψυχικές παθήσεις με ποιό τρόπο αντιμετωπίζονται;
Υπάρχουν πολλές θεωρίες για την γενεσιουργό αιτία της σεξουαλικής μας συμπεριφοράς: γενετικές, ορμονικές, κοινωνικές, ψυχολογικές. Ο σεξουαλικός προσανατολισμός ολοκληρώνεται σε νεαρή ηλικία και η έκφρασή του επηρεάζεται από εξωγενείς (π.χ. κοινωνικό περιβάλλον) ή ενδογενείς (π.χ. εσωτερικές απαγορεύσεις-ενοχές) παράγοντες. Παλιότερα υπήρχε η τάση η σεξουαλική παρέκκλιση να αποδίδεται σε προσωπικές εμπειρίες ή τραυματικά γεγονότα κατά την παιδική ηλικία ή την εφηβεία, στην έξωθεν ενίσχυση ή την απαγόρευση συγκεκριμένης συμπεριφοράς, στα πλαίσια δυσπροσαρμοστικών οικογενειακών και κοινωνικών καταστασεων, ή ακόμα και σε αδυναμία χαρακτήρα!!! Όμως με την εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης, ενισχύεται ολοένα και περισσότερο το γενετικό και ορμονικό-νευροφυσιολογικό μοντέλο και υποβαθμίζεται το ψυχολογικό-κοινωνικό που μπορεί να θεωρηθεί συμπληρωματικό (σε κάποιο βαθμό) των άλλων. Αν λοιπόν η σεξουαλική συμπεριφορά καθορίζεται κυρίως από ένα συγκεκριμένο γενετικό υλικό που κουβαλάμε και ένα ορμονικό σύστημα που λειτουργεί εν αγνοία μας, τότε τα περιθώρια αλλαγών είναι περιορισμένα και πάντα μέσα στα ιατρικά πλαίσια. Άλλωστε οι σεξουαλικές διαταραχές συχνά συνυπάρχουν με διαταραχές προσωπικότητας, κατάχρηση ουσιών, αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές. Αν η σοβαρή κατάθλιψη είναι υπεράνω των ανθρωπίνων δυνάμεων και απαιτεί συνδυασμένη φαρμακευτική αγωγή για τη θεραπεία της, πόσο μπορούμε να απαιτήσουμε από κάποιον να αντιμετωπίσει μόνος του την σεξουαλική του παρέκκλιση;
Με δεδομένη την αδυναμία του ατόμου σε προσωπικό επίπεδο να αλλάξει συνειδητά, αποτελεσματικά και οριστικά τον πυρήνα της σεξουαλικής του συμπεριφοράς, ερχόμαστε σε μία τρίτη παράμετρο (εκτός της ιατρικής και της νομικής) που εμπλέκεται στον ορισμό της σεξουαλικής παρέκκλισης, μία παράμετρος με υπολογίσιμη δύναμη που βασίζεται όμως ακριβώς στην απαγόρευση και στον περιορισμό: την ηθική. Η θρησκεία και η κοινωνία έχουν δικό τους αξιακό σύστημα που δεν υποκειται σε επιστημονικά δεδομένα. Το αποτέλεσμα είναι να διευρύνεται σημαντικά ο κύκλος των σεξουαλικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται διαστροφικές.
Για τις περισσότερες θρησκείες (μεταξύ των οποίων και η Ορθόδοξη Εκκλησία) επιτρέπονται ορισμένες μόνο σεξουαλικές πρακτικές πάντα στα πλαίσια του γάμου και μόνο για αναπαραγωγικό σκοπό. Δεν έχει νόημα λοιπόν να μιλήσουμε για τις σεξουαλικές παρεκκλίσεις, όταν η θρησκεία καταδικάζει οτιδήποτε σεξουαλικό εκτός του ετεροφυλόφυλου γάμου. Για παράδειγμα η ομοφυλοφιλία (που από τις περισσότερες θρησκείες εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως παρέκκλιση) βρίσκει αποδοχή μόνο εν μέρει στους Αγγλικανούς και τους Προτεστάντες που την δέχονται στις τάξεις των ιερέων τους.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία αποφεύγει να μιλήσει ανοικτά για το θέμα της σεξουαλικότητας. Με το δεδομένο οτι η σάρκα είναι κατά κάποιο τρόπο η πηγή του κακού, όλες οι σεξουαλικές πρακτικές που δεν οδηγούν στην τεκνοποιία ειναι καταδικαστέες και συνδέονται με την αμαρτία. Σύμφωνα με την Εκκλησία τις σχέσεις των δύο φύλων καθορίζουν η Βίβλος, οι Κανόνες της Εκκλησίας (που καθιερώθηκαν στις Οικουμενικές Συνόδους), κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας και το Πηδάλιον.




















Το Πηδάλιον, ένας κώδικας που γράφτηκε από τον Νικόδημο τον Αγιορείτη και τον ιερομόναχο Αγάπιο το 1793, και ο οποίος χρησιμοποιείται ακόμα στην εξομολόγηση, περιέγραφε τις σεξουαλικές παρεκτροπές των πιστών και καθόριζε τις αντίστοιχες ποινές! Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος όταν είχε μιλήσει για την ομοφυλοφιλία έκανε λόγο για "κουσούρι" και η εκκλησία προσπαθεί κατά καιρούς να επιβάλλει τις απόψεις της μέσα από αποφάσεις της οργανωμένης πολιτείας. Απολαυστική είναι η συνέντευξη που είχε δώσει ο Αρχιεπίσκοπος στους schooligans για την σεξουαλικότητα και δημοσιεύθηκε τον Μάϊο του 2002.
Παράλληλα, η κοινωνία με την συλλογική ηθική επιβάλλει σιωπηρά κανόνες που ρυθμίζουν την σεξουαλική συμπεριφορά και "εξοστρακίζουν" κοινωνικά όσους την παραβιάζουν. Τα εκάστοτε εθνικά-κοινωνικά-πολιτισμικά δεδομένα, η παράδοση και η πρακτική των μελών της κοινωνίας, έχουν διαμορφώσει ένα κώδικα ηθικής συμπεριφοράς και φυσικά τα όρια του επιτρεπτού και του απαγορευμένου. Τα ταμπού (από την λέξη του Τογκό tabu, που σημαίνει απαγορευμένο ή μη επιτρεπτό) αποτελούν απαγορεύσεις για λέξεις, αντικείμενα, ενέργειες, συζητήσεις ή ανθρώπους που θεωρούνται ανεπιθύμητοι ή προκλητικοί για μία ομάδα, κουλτούρα ή κοινωνία. Ορισμένα από τα κοινωνικά ταμπού (π.χ. αιμομιξία) απαγορεύονται από την νομοθεσία και συνοδεύονται από ποινές, ενώ άλλα προκαλούν μόνο ντροπή. Πολλές από τις παραλλαγές της σεξουαλικής συμπεριφοράς (που μπορούν να οδηγήσουν και σε σεξουαλική παρέκκλιση) αποτελούν ταμπού για ένα μέρος της κοινωνίας, που όμως κατά τα άλλα είναι εθισμένη στην λογική της κλειδαρότρυπας και υποκριτικά καταδικάζει με ευκολία ως ανωμαλία αυτό που κάνει η ίδια και δεν ομολογεί. Η "τάξις και ηθική" στο μεγαλείο της.
Τα τελευταία χρόνια σημαντική είναι η συμβολή των ΜΜΕ στην διαμόρφωση νέων δεδομένων στο τοπίο της σεξουαλικότητας. Οι δημόσιες συζητήσεις, οι ενημερωτικές εκπομπές, αλλά και η κατάχρηση του σεξ σε έντυπα και τηλεοπτικά προϊόντα, έχουν θέσει την σεξουαλικότητα σε πρώτο πλάνο. Από την αποσιώπηση, φτάσαμε στην υπερβολή και στην παραμόρφωση. Τα ΜΜΕ καλύπτουν εν μέρει το υφιστάμενο έλλειμμα ενημέρωσης, μιας ενημέρωσης που θα έπρεπε να προσφέρει η πολιτεία μέσα από οργανωμένα προγράμματα Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Δυστυχώς ως χώρα εμφανίζουμε τραγική εικόνα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Παρ'ότι υπάρχει πολιτική βούληση, οι προσπάθειες δεν μεταφράζονται σε ουσιαστικό αποτέλεσμα. Προφανώς ορισμένοι κύκλοι δεν επιθυμούν ή δεν θεωρούν αναγκαίο, οι νέες γενιές να γνωρίζουν το σώμα τους, τη λειτουργία του σε σχέση με την σεξουαλικότητα και την ανεκτικότητα που συνεπάγεται η ποικιλομορφία της σεξουαλικής συμπεριφοράς. Δεν μπορούμε να συζητήσουμε για την σεξουαλικές παρεκκλίσεις, αν δεν γνωρίζουμε την ίδια την σεξουαλική λειτουργία και τις παραλλαγές της. Φαίνεται πάντως οτι ελπίδες δίνει η πληροφορία οτι από τη σχολική χρονιά 2008-2009 θα διδάσκεται στα δημοτικά ή/και στα γυμνάσια της χώρας μάθημα σεξουαλικής αγωγής, σύμφωνα με τον Θάνο Ασκητή, πρόεδρο του Ινστιτουτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, αφού έχει ολοκληρωθεί η συγγραφή βιβλίων που θα απευθύνονται σε παιδιά 6 έως 12 χρόνων.
Πρέπει λοιπόν να απενοχοποιήσουμε επιτέλους την σεξουαλικότητα μέσα από την γνώση και να δεχθούμε τα όρια που βάζει η επιστήμη και ο νόμος. Όσο η σεξουαλικότητα κινείται σε πλαίσια που δεν καταπατώνται τα σεξουαλικά και γενικότερα τα ανθρώπινα δικαιώματα και δεν επιβαρύνει την επαγγελματική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή του ατόμου ώστε να θεωρηθεί παθολογική, οποιαδήποτε σεξουαλική πρακτική είναι ευπρόσδεκτη, ελεύθερη και θεμιτή, στα πλαίσια των σεξουαλικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.


Υ.Γ.Είναι εύκολο να καταδικάζει κανείς όσους εμφανιζουν σεξουαλικές παρεκκλίσεις και ακόμα πιο εύκολο όταν αυτές οδηγούν σε παράνομες και αποτρόπαιες πράξεις. Η θεραπευτική αντιμετώπιση των παραφιλιών με παρεμβάσεις σε ορμονικό και νευροφυσιολογικό επίπεδο (εκτός των ψυχολογικών θεραπειών), αποδεικνύει την πολυπλοκότητα του προβλήματος. Δεν παρουσίασα αναλυτικά τις αιτίες των καταστάσεων αυτών, γιατί θα κούραζα με υπερβολικές λεπτομέρειες, αλλά είναι στις προθέσεις μου να αναλύσω κάποια στιγμή τι καθορίζει την σεξουαλικότητά μας και την συμπεριφορά μας.

Σεξουαλικότητα και παρεκκλίσεις (μέρος 2ο)

Δύο βιβλία του Άλφρεντ Κινσευ (1894-1953) που περιλαμβάνονται στα περίφημα Kinsey Reports, το Sexual Behavior in the Human Male (1948) και το Sexual Behavior in the Human Female (1953) πραγματεύονται την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Άνθρωπος με σεξουαλικές ανησυχίες και ιδιαιτερότητες και ο ίδιος, αναζήτησε την αλήθεια γύρω από την σεξουαλικότητα και τα πραγματικά ποσοστά των σεξουαλικών διαφοροποιήσεων και κατέληξε στη διαπίστωση οτι οι ομοφυλόφιλοι αποτελούν το 10% του πληθυσμού. Το σημαντικότερο όμως ήταν οτι για τον Κίνσευ δεν υπήρχαν μόνο δύο διαφορετικοί πληθυσμοί, ετεροφυλόφιλοι και ομοφυλόφιλοι. Για το λόγο αυτό επινόησε την ομώνυμη κλίμακα, στην οποία βαθμολογούνταν με 0 ο καθαρος ετεροφυλόφυλος και με 6 ο καθαρός ομοφυλόφιλος. Το 1 θεωρούνταν κυρίως ετεροφυλόφιλοι και με τυχαίες ομοφυλοφιλικές επαφές, το 2 κυρίως ετεροφυλόφιλοι και περισσότερο από τυχαία ομοφυλόφιλοι, το 3 ετεροφυλόφιλοι και ομοφυλόφιλοι στον ίδιο βαθμό, ενώ το 4 και το 5 αντιστοιχούσε στο 2 και το 1 αλλά με την ομοφυλοφιλική συμπεριφορά προεξάρχουσα. Υπήρχε και η κατηγορία Χ (αργότερα 7) για όσους δεν είχαν σεξουαλική επιθυμία. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα οτι περίπου το 46% των ανδρών αντέδρασε σεξουαλικά σε άτομα και των δύο φύλων κατά την διάρκεια της ενήλικης ζωής τους, ενώ το 37% είχε τουλάχιστον μία ομοφυλοφιλική εμπειρία (στις γυναίκες το ποσοστό τους σε σχέση με αντίστοιχες εμπειρίες που κατέληξαν σε οργασμό ήταν 13%). Το βαθμό 3 (ίση ετεροφυλόφιλη και ομοφυλόφιλη συμπεριφορά) έδωσε το 11,6% των ανδρών και το 4-7% των γυναικών, ενώ τους βαθμούς 4 και 5 έδωσαν το 10% των ανδρών και το 2-6% των γυναικών.

Μετά την παράθεση των χρήσιμων στατιστικών στοιχείων για την ομοφυλοφιλία και την αμφιφυλοφιλία και την υπενθύμιση οτι η ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί για την Ψυχιατρική σεξουαλική παρέκκλιση, ας πάμε στις πραγματικές παρεκκλίσεις.
Οι σεξουαλικές διαταραχές γενικά, περιλαμβάνουν τις σεξουαλικές δυσλειτουργίες, όπου η λειτουργικότητα είναι διαταραγμένη (π.χ. ανοργασμία, διαταραχή στύσης) και τις σεξουαλικές παρεκκλίσεις, όπου ενώ η λειτουργικότητα είναι φυσιολογική, το αντικείμενο του πόθου δεν είναι ο ερωτικός σύντροφος, αλλά ασυνήθιστες πρακτικές και φαντασιώσεις (παραφιλίες). Οι σεξουαλικές παρεκκλίσεις παλιότερα ονομάζονταν σεξουαλικές διαστροφές.
Το Διαγνωστικό Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV) μας δίνει τις κατηγορίες και τους ορισμούς:
1.Φετιχισμός (αντικειμενοφιλία): η χρησιμοποίηση κάποιου άψυχου αντικειμένου για την επίτευξη σεξουαλικής διέγερσης και ικανοποίησης (π.χ. ενδύματα ή υποδήματα, πλαστικά λαστιχένια ή δερμάτινα αντικείμενα). Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται απλά για να επαυξήσουν τη σεξουαλική διέγερση που επιτυγχάνεται με συνηθισμένους τρόπους (π.χ. όταν ο/η σύντροφος φορά ένα συγκεκριμένο ρούχο). Παραλλαγή αποτελεί η φετιχιστική παρενδυσία (το ντύσιμο με ρούχα του αντίθετου φύλου με στόχου τη σεξουαλική διέγερση και τη δημιουργία εικόνας ατόμου του αντίθετου φύλου).
2.Επιδειξιομανία: η υποτροπιάζουσα ή επίμονη τάση του ατόμου να εκθέτει τα γεννητικά του όργανα σε ξένους (συνήθως του αντίθετου φύλου) ή σε άτομα σε δημόσιους χώρους, χωρίς να προκαλεί ή να στοχεύει σε στενότερη επαφή. Συνήθως, αλλά όχι πάντοτε υπάρχει σεξουαλική διέγερση κατά το χρόνο της έκθεσης και η πράξη συχνά ακολουθείται από αυνανισμό.
3.Ηδονοβλεψία: η υποτροπιάζουσα και επίμονη τάση του ατόμου να παρακολουθεί ερωτικές περιπτύξεις άλλων ατόμων, ή άλλη συναφή συμπεριφορά όπως το γδύσιμο, εν αγνοία των άλλων ατόμων. Ο ηδονοβλεψίας διεγείρεται σεξουαλικά και συνήθως αυτοϊκανοποιείται.
4.Παιδοφιλία: η σεξουαλική προτίμηση για παιδιά, αγόρια, κορίτσια ή και τα δύο, προεφηβικής ή πρώιμης εφηβικής ηλικίας.
5.Σαδομαζοχισμός: η προτίμηση για τις σεξουαλικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν πρόκληση πόνου, εξευτελισμούς ή υποδούλωση. Αν το άτομο προτιμά να είναι ο δέκτης μιας τέτοιας συμπεριφοράς, τότε η διαταραχή ονομάζεται μαζοχισμός. Στην αντίθετη περίπτωση ονομάζεται σαδισμός. Συχνά ένα άτομο διεγείρεται σεξουαλικά τόσο από σαδιστικές όσο και από μαζοχιστικές δραστηριότητες.
6.Λοιπές σεξουαλικές παρεκκλίσεις: η τηλεφωνική κοπρολαλία, η εφαψιομανία, η ζωοφιλία, η υποξιφιλία (ασφυξιοφιλία), η εφαψιομανία, η νεκροφιλία, η κοπροφιλία, η ουροφιλία, η κλυσμαφιλία. Στην υποξιφιλία υπάρχει σεξουαλική διέγερση με στέρηση οξυγόνου. Πρόκειται για επικίνδυνη σεξουαλική πρακτική και πρόσφατο είναι το δυσάρεστο περιστατικό του εφήβου στη Βόρειο Ελλάδα.
Ορισμένες φορές εμφανίζονται περισσότερες από μια σεξουαλικές παρεκκλίσεις σε ένα άτομο, χωρίς καμμιά να είναι η κύρια.

Το ενδιαφέρον έγκειται στο γεγονός οτι για να επιβεβαιωθεί η σεξουαλική παρέκκλιση και να θεωρηθεί ψυχιατρική πάθηση που απαιτεί θεραπεία, απαιτούνται δύο απαραιτητες προϋποθέσεις:
α.Να διαρκεί για περισσότερο από 6 μήνες
β.Να προκαλεί σοβαρή δυσφορία ή διαταραχή στη κοινωνική και επαγγελματική ζωή ή σε άλλους σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου, λόγω των φαντασιώσεων, των παρορμήσεων και της συμπεριφοράς.
Αν το β δεν υφίσταται, τότε μιλούμε για απλή παραλλαγή της σεξουαλικής συμπεριφοράς και όχι για σεξουαλική παρέκκλιση!

Οι σεξουαλικές παρεκλίσεις αφορούν κυρίως τους άνδρες, αλλά όχι μόνο αυτούς (τους λόγους θα εξηγήσουμε στη συνέχεια). Η ιστοσελίδα της Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης & Πρόληψης της Σεξουαλικής Κακοποίησης μας δίνει ενδιαφέροντα στοιχεία κυρίως για τα ποσοστά των σεξουαλικών παραλλαγών (και όχι απαραίτητα των παρεκκλίσεων) στο γενικό πληθυσμό.
Για την ηδονοβλεψία, το σεξουαλικό ενδιαφέρον για παρακολούθηση γυμνής γυναίκας ή άνδρα δεν θα πρέπει να θεωρείται παρέκκλιση, αφού πρόκειται για ένα αναπόσπαστο και σημαντικό κομμάτι της σεξουαλικής διεργασίας. Έρευνα σε γενικό πληθυσμό έδειξε ότι το 50% των ανδρών έχουν τη φαντασίωση να παρακολουθούν άλλους σε σεξουαλική δράση (Crepault & Couture, 1980). Άλλη έρευνα σε άρρενες μαθητές κολλεγίου έδειξε ότι το 53% είχε κάποιο ηδονοβλεπτικό ενδιαφέρον και το 42% κάποια ηδονοβλεπτική δραστηριότητα (Templeman & Stinnett, 1991). Έχοντας υπόψιν την ήπια μορφή με την οποία εμφανίζεται η σεξουαλική διαστροφή στις γυναίκες, καθώς και την πολιτισμική ανοχή στα γυναικεία ισοδύναμα των παραφιλικών δραστηριοτήτων, ο Meyer (1995, σελ. 1346), υποστήριξε χαρακτηριστικά ότι, "εάν ένας άνδρας σταματήσει σε ένα παράθυρο για να παρακολουθήσει μία γυναίκα να γδύνεται, θα συλληφθεί για ηδονοβλεψία, ενώ αν μία γυναίκα κάνει το ίδιο για να παρακολουθήσει έναν άνδρα να γδύνεται, τότε ο άνδρας θα συλληφθεί σαν επιδειξίας"!
Για τον μαζοχισμό μετά από ανασκόπηση αρκετών ερευνών, ο Baumeister (1989) υπολόγισε ότι 5-10% του πληθυσμού έχει εμπλακεί σε κάποια μορφή μαζοχιστικού σεξουαλικού παιγνιδιού, και τουλάχιστον διπλάσιοι έχουν παρόμοιες φαντασιώσεις. Υπολογίζεται όμως ότι το ποσοστό των ατόμων που χρησιμοποιεί τον μαζοχισμό σαν αποκλειστική πηγή σεξουαλικής ευχαρίστησης δεν ξεπερνά το 1%. Το 1926 ο Sadger παρατήρησε μία συχνή σύνδεση μεταξύ ομοφυλοφιλίας και μαζοχισμού. Το 1977 ο Spengler διαπίστωσε οτι το 38% των αποκλειστικώς ομοφυλόφιλων είναι σαδομαζοχιστές.
Για τον σαδισμό ο Κίνσευ με τους συνεργάτες του (1953), βρήκαν ότι το 3-12% των γυναικών και το 10-20% των ανδρών δείχνουν να διεγείρονται σε σαδομαζοχιστικού τύπου διηγήσεις. Οι Crepault & Couture (1980), μελετώντας άνδρες γενικού πληθυσμού βρήκαν ότι το 15% είχαν φαντασιώσεις κακοποίησης γυναίκας και το 10,7% φαντασιώσεις να χτυπούν γυναίκα. Οι Arndt et al (1985), βρήκαν ότι το ένα τρίτο των γυναικών και το ήμισυ των ανδρών είχαν σεξουαλικές φαντασιώσεις να δένουν τον/την σύντροφό τους, χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν αυτές οι συμπεριφορές αφορούν προτίμηση ή απλώς είναι μέρος ενός σεξουαλικού ρεπερτορίου δραστηριοτήτων που συμβαίνουν ενίοτε. Επιπλέον, βρέθηκε ότι το 5% των ανδρών και το 2% των γυναικών ανέφεραν ότι έπαιρναν σεξουαλική ικανοποίηση προκαλώντας πόνο (Hunt, 1974).
Για τον φετιχισμό ο Ψυχίατρος Ορέστης Γιωτάκος μας ενημερώνει οτι οι Gosselin & Wilson (1980), βρήκαν ότι φετιχιστικές φαντασιώσεις υπήρχαν στο 18% των φυσιολογικών ατόμων και στο 60% περίπου του δείγματος των παραφιλικών, ως συνυπάρχουσα παρέκκλιση.
Αν για το σαδομαζοχισμό και τον φετιχισμό υπάρχει ανοχή και αποδοχή της σεξουαλικής διαφορετικότητας, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο για άλλες παραφιλίες στις οποίες καταπατούνται στοιχειώδη δικαιώματα και διαπράτονται αδικήματα όπως στην παιδοφιλία για την οποία σημαντικά συμπεράσματα βγαίνουν από την παιδική σεξουαλική κακοποίηση. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Geneva, 2002), η παιδική σεξουαλική κακοποίηση αφορά το 10-25% των κοριτσιών και το 5-10% των αγοριών! Σεξουαλικές φαντασιώσεις που περιλαμβάνουν παιδιά δηλώνει το 4-9% των ανδρών!
Όμως για την ολοκληρωμένη μελέτη των σεξουαλικών παρεκκλίσεων η Ψυχιατρική δεν μας καλύπτει πλήρως...

(τα τελικά συμπεράσματα στο τρίτο και τελευταίο μέρος)

Σεξουαλικότητα και παρεκκλίσεις (μέρος 1ο)

Η ανθρώπινη διάσταση των τελευταίων δραματικών πολιτικών γεγονότων και η αντιμετώπισή της από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και ιδίως από πολλούς δημοσιογράφους με την λογική της κοινωνικής κριτικής, με παρακίνησε να γράψω για το θέμα και να βάλω τα πράγματα στην σωστή τους διάσταση. Υπάρχει πολλή υποκρισία και άγνοια γύρω από τα ζητήματα της σεξουαλικότητας, ωστε η υπενθύμιση κάποιων στοιχείων είναι επιβεβλημένη.
Το τι είναι παραδεκτό και φυσιολογικό γύρω από το σεξ, εξαρτάται από τα πλαίσια και την χρονική συγκυρία που το εξετάζουμε. Γιατί είναι διαφορετικές οι αφετηρίες της θρησκείας, της κοινωνίας, του νομικού κόσμου και της Ιατρικής. Αυτή η διαφορετική αντίληψη των διαφόρων φορέων εξουσίας (γιατί εξουσία κατέχουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο), οδηγεί σε σχιζοφρενικά αποτελέσματα, αφού καθένας μας προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στα διαφορετικά και αντικρουόμενα στοιχεία και δεδομένα που επικαλούνται.
Πριν όμως καταλήξουμε στο τι είναι φυσιολογικό στην σεξουαλικότητα, πρέπει να ορίσουμε τι είναι γενικά φυσιολογικό.
Υπάρχουν λοιπόν 5 διαφορετικοί τύποι φυσιολογικού:
1.Το ιδανικό φυσιολογικό, αυτό που είναι ισοδύναμο με το τέλειο και το ιδεατό, και το οποίο δεν υπάρχει στην πραγματικότητα.
2.Το κοινωνικά φυσιολογικό. Η κοινωνία καθορίζει τους κανόνες της και βάζει τα όριά της. Ότι βρίσκεται έξω από αυτά τα όρια, θεωρείται μη φυσιολογικό ή ανώμαλο. Οι κανόνες και τα όρια μεταβάλλονται με το πέρασμα του χρόνου και την εξέλιξη της εκάστοτε κοινωνίας, ώστε κάτι που ήταν αφύσικο παλιότερα, σήμερα να είναι πιθανώς αποδεκτό. Για παράδειγμα στο παρελθόν άνθρωποι με σεξουαλικές παρεκκλίσεις καταδικάζονταν από την κοινωνία σε φυλάκιση, κάτι που δεν συμβαίνει σήμερα. Μπορεί το κοινωνικά φυσιολογικό (ή αποδεκτό με την έννοια της συχνότητας) να μην είναι αποδεκτό σε κρατικό επίπεδο. Η επισημοποίηση των ορίων που θέτει η επίσημη εξουσία γίνεται με την εκάστοτε νομοθεσία. Έτσι μόλις το 1967 ψηφίστηκε στο Βρεττανικό Κοινοβούλιο το Sexual Offences Act, που αποποινικοποιούσε τις ιδιωτικές ομοφυλόφιλες σεξουαλικές πράξεις!
3.Το ηθικά φυσιολογικό. Η ηθική καθορίζεται από την θρησκεία, τα φιλοσοφικά ή άλλα ηθικά συστήματα αξιών και είναι σε άμεση σύνδεση με την κοινωνία. Η ηθική επηρεάζει την κοινωνία και η κοινωνία μεταβάλλει τους ηθικούς κανόνες (σύνδεση του κοινωνικά φυσιολογικού με το ηθικά φυσιολογικό). Όπου το αξιακό σύστημα είναι παγιωμένο, τα περιθώρια αλλαγών και προσαρμογών σε νέα δεδομένα είναι περιορισμένα, όπως συμβαίνει στη θρησκεία, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία (π.χ.φιλοσοφία).
4.Το στατιστικά φυσιολογικό. Φυσιολογικό θεωρείται αυτό που εμφανίζεται συχνότερα και ανώμαλο ή αφύσικο αυτό που σπανίζει. Πολλα βιολογικά μεγέθη χαρακτηρίζονται από ένα μέσο όρο, γύρω από τον οποίο κινείται η πλειοψηφία, και από τα άκρα προς την μία ή την άλλη κατεύθυνση, που αντιστοιχούν στο στατιστικά αφύσικο. Το ύψος, το βάρος, η ευφυία είναι μερικά παραδείγματα. Πόσο φυσιολογικός από στατιστική άποψη είναι ένας άνθρωπος 2 μέτρων και 40 εκατοστών ή 300 κιλών;
5.Το κλινικά και πρακτικά φυσιολογικό. Πρόκειται για ότι κινείται σε πλαίσια όπου δεν δημιουργεί πρακτικό πρόβλημα σε όσους εμπλέκονται, τόσο σε αυτόν ή αυτούς που ελέγχεται η συμπεριφορά τους ή οι πράξεις τους, όσο και και σε αυτούς που την υφίστανται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τομέας της Ψυχιατρικής, ο οποίος καθορίζει το φυσιολογικό μέσα στα πλαίσια της Ιατρικής επιστήμης και της παθολογίας.
Από τις διαφορετικές προσεγγίσεις στον ορισμό του φυσιολογικού διαφαίνεται και η πολυπλοκότητα του θέματος. Επαφίεται στην νοημοσύνη, στην γνώση και την ιδιοσυγκρασία του καθενός μας, να επιλέξει συνειδητά ποιό από όλα τα παραπάνω θα αποτελέσει πυξίδα στην καθημερινή του κρίση.
Επειδη η σεξουαλικότητα αφορά κατ'εξοχήν μια βιολογική λειτουργία που υπερβαίνει τις εκάστοτε κοινωνικές δομές, δεν υπάρχει καλύτερη αρχή από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).

O ΠΟΥ τονίζει οτι “η σεξουαλικότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της προσωπικότητας του καθενός μας: άντρα, γυναίκας, παιδιού. Είναι μία βασική ανάγκη και στοιχείο της ανθρώπινης υπόστασης που δεν μπορεί να διαχωριστεί από άλλες εκφάνσεις της ζωής" (World Health Organization, 1975). Επίσης "η σεξουαλικότητα επηρεάζει σκέψεις, συναισθήματα, πράξεις και ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις και επομένως την ψυχική και σωματική υγεία. Από τη στιγμή που η υγεία είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, έτσι και η σεξουαλική υγεία επισης αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα."
Τα σεξουαλικά δικαιώματα είναι θεμελιώδη και οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα που έχουν περιγραφεί στην "Διακήρυξη των Σεξουαλικών Δικαιωμάτων" ("Declaration of Sexual Rights"). Η διακήρυξη που έχει υιοθετηθεί από τον ΠΟΥ, περιλαμβάνει:
1.Το δικαίωμα στην σεξουαλική ελευθερία
2.Το δικαίωμα στην σεξουαλική αυτονομία, ακεραιότητα και ασφάλεια του σώματος
3.Το δικαίωμα στην σεξουαλική ιδιωτικότητα (αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα για προσωπικές αποφάσεις και συμπεριφορές γύρω από την σεξουαλικότητα, όσο αυτές δεν καταπατούν τα σεξουαλικά δικαιώματα των άλλων)
4.Το δικαίωμα της σεξουαλικής ισότητας
5.Το δικαίωμα στην σεξουαλική απόλαυση
6.Το δικαίωμα στην συναισθηματική σεξουαλική έκφραση
7.Το δικαίωμα στην ελεύθερη δημιουργία σεξουαλικών σχέσεων
8.Το δικαίωμα για ελεύθερες και υπεύθυνες επιλογές αναπαραγωγής
9.Το δικαίωμα στην σεξουαλική ενημέρωση που βασίζεται σε επιστημονικές έρευνες
10.Το δικαίωμα στην ολοκληρωμένη σεξουαλική εκπαίδευση
11.Το δικαίωμα στην χρήση υπηρεσιών υγείας σχετικές με την σεξουαλικότητα.
Επίσης η διακήρυξη αναφέρεται στις σεξουαλικές σχέσεις που βασίζονται στην συναίνεση (και οι οποίες δεν πρέπει να επιβάλλονται με την χρήση βίας ή μή φυσικής δύναμης).

Εκτός όμως από τα δικαιώματα που συνοδεύουν την σεξουαλικότητα, υπάρχουν και οι αναγκαίοι περιορισμοί, που πηγάζουν από την παραβίαση των δικαιωμάτων αυτών. Η σεξουαλικότητα αποτελεί μία από τις βασικές ανθρώπινες ορμές και ανάγκες (όπως είναι η πείνα ή ο ύπνος), και συνδέεται επομένως με το ένστικτο και την επιθετικότητα. Αυτήν την επιθετικότητα η κοινωνία προσπάθησε να χαλιναγωγήσει, θεσπίζοντας νόμους που καταδίκαζαν συγκεκριμένες σεξουαλικές πρακτικές, όπως ο βιασμός (νόμοι Χαμουραμπί, Νόμοι Γόρτυνος, αλλά και σύγχρονοι νόμοι). Η θρησκεία από την δική της πλευρά, καθόρισε τους δικούς της ηθικούς κανόνες που προκύπτουν είτε άμεσα από τα ιερά της κείμενα ("ού μοιχεύσεις"), είτε από την ανθρώπινη ερμηνεία τους, ώστε να εξειδικεύεται σε θέματα που τα ιερά κείμενα δεν καλύπτουν (καταδίκη του αυνανισμού ή των προγαμιαίων σχέσεων, "Πηδάλιον"). Το πόσο οι απόψεις της οργανωμένης κοινωνίας ή της θρησκείας γίνονται αποδεκτές στην πράξη και πόσο οι προσπάθειες τους για "ομαλοποίηση" απέδωσαν καρπούς, το αποδεικνύει η ίδια η ιστορία του ανθρώπου και των παθών του.
Η μεγάλη αλλαγή προέκυψε όταν, τους τελευταίους κυρίως αιώνες, η Ιατρική επιστήμη προσπάθησε να καθορίσει τις παραλλαγές της σεξουαλικής συμπεριφοράς με έναν επιστημονικό τρόπο και να οριοθετήσει το φυσιολογικό από το αφύσικο (ή διαστροφικό). Αυτό συνέβει σε εποχές (18ος αιώνας) που η κοινωνια προσπάθησε να περιορίσει την σεξουαλικότητα (Πουριτανισμός) και εν μέρει κατάφερε να το επιβάλλει και στην επιστήμη. Όσο όμως περνούσαν τα χρόνια, τόσο περισσότερο η επιστήμη κατόρθωνε να απεμπλακεί από την άποψη της κοινωνίας ή της θρησκείας, για να φτάσουμε στην προσπάθεια ερμηνείας της σεξουαλικότητας με ψυχολογικούς όρους από τον Σιγκμουντ Φρόυντ στις αρχές του 20ου αιώνα. Κατά την δεκαετία του 1960 στον δυτικό κόσμο παρατηρήθηκε μια έκρηξη ελευθερίας στην έκφραση της σεξουαλικότητας, που ονομάστηκε "σεξουαλική επανάσταση". Τίποτα πια δεν θα ήταν ίδιο. Σεξουαλικές πρακτικές που καταπιέζονταν επί αιώνες και χαρακτηρίζονταν ανώμαλες, πλέον απομυθοποιήθηκαν και αποκαταστάθηκαν. Η ντροπή που συνόδευε την ενοχή μειώθηκε δραματικά. Κατά την ίδια χρονική περίοδο εμφανίστηκε και το κίνημα του φεμινισμού, που έδωσε ώθηση στην πραγματική ισότητα των δύο φύλων. Παράλληλα με την σεξουαλική απελευθέρωση, αυξήθηκε η κοινωνική ανεκτικότητα στο διαφορετικό και όχι μόνο σε σεξουαλικό επίπεδο. Στις πρόσφατες δεκαετίες και με το δεδομένο της σεξουαλικής επανάστασης, επανακαθορίστηκαν τα όρια της σεξουαλικότητας και μεταβλήθηκαν σημαντικά οι σεξουαλικές πεποιθήσεις και τα ήθη. Δυστυχώς η εμφάνιση του AIDS και η γενικότερη συντηρητικοποίηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια αλλοίωσαν εν μέρει τις σχετιζόμενες με το σεξ σημαντικές κοινωνικές αλλαγές.
Τα όρια του φυσιολογικού και του παθολογικού, σε ιατρικό επίπεδο καθορίζει κατά καιρούς η Ψυχιατρική με βάση τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα [Διαγνωστικό Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV) και Δέκατη Αναθεώρηση της Διεθνούς Στατιστικής ταξινόμησης των Νόσων και των Σχετικών Προβλημάτων Υγείας (ICD-10)]. Για παράδειγμα, παλιότερα η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν διαταραχή, ενώ σήμερα παρουσιάζεται ως απλή σεξουαλική παραλλαγή και επιλογή. Το 1973 η Αμερικανικη Ενωση Ψυχιατρων (American Psychiatric Association), και το 1975 η Αμερικανικη Ενωση Ψυχολογων (American Psychological Association), επικυρωσαν την σπουδαιοτητα των αποτελεσματων της συγχρονης ερευνας, διαγραφοντας την "ομοφυλοφιλια" απο τους καταλογους τους των ψυχικων ασθενειων και συναισθηματικων διαταραχων. Άλλωστε στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα στην ετεροφυλοφιλία και την ομοφυλοφιλία, αφού μία σημαντική μειοψηφία του πληθυσμού κινείται στα πλαίσια της αμφιφυλοφυλίας (bisexuality). Σημαντική για αυτό το εύρημα υπήρξε η πρωτοπόρα έρευνα που διενήργησε ο βιολόγος Άλφρεντ Κίνσευ, ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της σεξολογίας.

(συνεχίζεται)

Μία νέα αρχή

Ένα καινούργιο ημερολογιακό έτος έχει ξεκινήσει. Συνδυάζεται με ένα συμβολικό εορτασμό που έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ρώμη, όταν το 153 π.Χ. καθιερώθηκε η 1η μέρα του Ιανουαρίου ως η αρχή μιάς καινούργιας χρονιάς. Μέχρι τότε το έτος ξεκινούσε είτε με την έναρξη της άνοιξης (Βαβυλώνιοι), είτε με τον εορτασμό του χειμερινού ηλιοστασίου, ημερομηνία που χαρακτηριζόταν από την μικρότερη διάρκεια της ημέρας και αποτελούσε την αρχή της πορείας προς την άνοιξη και το φώς (Αρχαίοι Έλληνες, Αιγύπτιοι, Πέρσες, Φοίνικες). Το Ρωμαϊκό ημερολόγιο είχε καθορίσει αρχικώς την 1η Μαρτίου ως την απαρχή του νέου έτους, αλλά η ημερομηνία άλλαξε (1η Ιανουαρίου) το 153 π.Χ. με την ευκαιρία της εκλογής των υπάτων (αρχόντων), των οποίων η θητεία διαρκούσε ένα έτος. Η πρώτη Ιανουαρίου ως έναρξη του έτους καθιερώθηκε οριστικά στα χρόνια του Ιουλίου Καίσαρα (46 π.Χ.), με τον συγχρονισμό που επέφερε το Ιουλιανό ημερολόγιο. Όμως στη συνέχεια ο εορτασμός της Πρωτοχρονιάς την 1η Ιανουαρίου, δέχθηκε την σθεναρή αντίδραση της εκκλησίας που θεώρησε το έθιμο παγανιστικό, για να φτάσουμε το 1582 με την εφαρμογή του Γρηγοριανού ημερολογίου, στην επίσημη καθιέρωση της Πρωτοχρονιάς και την αποδοχή της από την Καθολική εκκλησία, ενώ οι Προτεστάντες ακολούθησαν αργότερα. Όσοι βέβαια ακολουθούν ακόμα το Ιουλιανό ημερολόγιο, γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά στις 14 Ιανουαρίου. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία η Πρωτοχρονιά συνδυάζεται με τον εορτασμό του Αγίου Βασιλείου και την περιτομή του Χριστού (η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά πάντως εορτάζεται την πρώτη Σεπτεμβρίου, την αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή αρχή του νέου Εκκλησιαστικού έτους).
Ο εορτασμός της Πρωτοχρονιάς σηματοδοτεί μία νέα αρχή. 'Ονειρα, προσδοκίες, σχέδια που δεν πραγματοποιήθηκαν τον περασμένο χρόνο, περιμένουν την υλοποίησή τους φέτος. Δυσάρεστα και ευχάριστα γεγονότα που συνέβησαν το 2007, επηρέασαν λίγο-πολύ την ζωή μας και τις προτεραιότητές μας. Στην πραγματικότητα η αλλαγή του χρόνου είναι και αυτή ένα ακόμα φαινόμενο κυκλικότητας και επανάληψης, γέννησης, θανάτου και αναγέννησης. Όλη η ζωή μας κάνει κύκλους, επιστρέφοντας συχνά σε σημεία αφετηριών με κέρδος την πολύτιμη εμπειρία που προσφέρει ο χρόνος. Αρκεί να γυρίσουμε στην αντίστοιχη ημέρα της περυσινής χρονιάς και να θυμηθούμε με ποιές προσδοκίες ξεκινούσαμε το 2007 και τι καταφέραμε να πετύχουμε τελικά μέχρι να αυτό να ολοκληρωθεί. Αυτές οι ημέρες δίνουν την ευκαιρία και το χρόνο σε όλους μας να κάνουμε ένα ουσιαστικό προσωπικό απολογισμό. Να διαπιστώσουμε ποιά λάθη κάναμε, ώστε να μην τα επαναλάβουμε. Να βάλουμε νέους στόχους, πιο φιλόδοξους, πιο ουσιαστικούς αλλά και πιο ρεαλιστικούς, ώστε στο τέλος του 2008 να μπορούμε να δηλώσουμε οτι κάναμε "ένα βήμα μπροστά".
Καλή χρονιά σε όλους.

Τα πιο πολύτιμα δώρα

Στα πλαίσια των ημερών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς ανθεί ένας ιδιότυπος πλειστηριασμός ανθρωπιάς και φιλανθρωπίας. Ξαφνικά πληθαίνουν τα ρεπορτάζ για τους μοναχικούς, τους άπορους, τους ηλικιωμένους, τα ορφανά παιδιά ή αυτά των δρόμων. Θυμόμαστε τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ή τους συλλόγους που μάχονται για κάποιον ευγενικό σκοπό. Η κοινωνία προσπαθεί να δείξει ένα πιο ανθρώπινο πρόσωπο απέναντι σε κοινωνικές ομάδες και άτομα, που έχει παραμελήσει όλον τον υπόλοιπο χρόνο, ως μία μορφή εξιλέωσης. Δώρα και πάλι δώρα από τους δημάρχους, την εκκλησία, τους αθλητές, τους καλλιτέχνες, από απλούς πολίτες, σε οργανωμένες εκδηλώσεις. Η αδυναμία της οργανωμένης πολιτείας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της μπροστά στα σοβαρά κοινωνικά προβλήματα, καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από την φιλανθρωπία των απλών πολιτών και των ιδιωτικών εταιρειών (για τις τελευταίες η φιλανθρωπία αποτελεί την τελευταία λέξη του μάρκετινγκ). Πολλές φορές η αγνή πρόθεση σκοντάφτει στο αποσπασματικό χαρακτήρα του εγχειρήματος.
Όμως έχει σκεφτεί κανείς πόσο περίεργα νοιώθουν οι άνθρωποι των ιδρυμάτων που δέχονται τα δώρα (και την αγάπη) των επισκεπτών ή των δωρητών, όταν αντικρύζουν άγνωστα ως επί το πλείστον σε αυτούς πρόσωπα, που εμφανίζονται μόνο στη διάρκεια των εορτών και εξαφανίζονται στην συνέχεια; πόσο ειλικρινές μπορεί να είναι το χαμόγελο του αναγνωρίσιμου, όταν τον ακολουθεί συνεχώς η κάμερα για να καταγράψει την αγαθοεργία του; και πώς θα νοιώθουν όλοι αυτοί οι τραγικοί άνθρωποι, όταν θα περάσουν οι γιορτές και θα ξαναγυρίσουν στην μιζέρια, την ανέχεια, την εγκατάλειψη και την μοναξιά τους;
Παράλληλα, στο επίπεδο του προσωπικού μας μικροκοσμου, υπάρχει και το έθιμο των δώρων προς την οικογένεια, τους συγγενείς, τους φίλους μας, τον σύντροφό μας. Αυτό το έθιμο ενισχύεται από ένα σύστημα που άμεσα ή έμμεσα εξαρτάται από τον γενικευμένο καταναλωτισμό μας: κάβες ποτών, ζαχαροπλαστεία, καταστήματα δώρων και παιχνιδιών, ανθοπωλεία, μέχρι και οι τράπεζες που με τα εορτοδάνεια δημιουργούν μια κατάσταση πλασματικής ευμάρειας η οποία επιτρέπει τα κάθε είδους δώρα. Δεν υπάρχει αμφιβολία οτι και στην περίπτωση αυτή συνήθως το κίνητρο είναι αγνό. Υπάρχει όμως και η κατεστημένη νοοτροπία που μας υπενθυμίζει οτι "επιβάλλεται" να αγοράζεις δώρα σε αυτούς που αγαπάς! Δηλαδή αν δεν χαρίσεις κάτι στους δικους σου ανθρώπους, σημαίνει οτι δεν τους αγαπάς αρκετά; Μήπως αυτοί που δωρίζουν, αγαπούν περισσότερο; Αποτελεί η αξία του δώρου απόδειξη του μέτρου της αγάπης;
Ανεξάρτητα από την οικονομική άνεση του καθενός, το φιλότιμο και η επιδειξιομανία μας συχνά μας ωθούν σε υπερβολικές και ενίοτε άχρηστες αγορές δώρων. Την αδυναμία μας να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά με τους συνανθρώπους μας καθ'όλη την διάρκεια του χρόνου, προσπαθούμε να την καλύψουμε με ένα δώρο. Πολλές φορές το δώρο που κάνουμε, έρχεται ως ανταπόδοση και ηθική "υποχρέωση" για δώρο που έχουμε δεχθεί στο παρελθόν. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο κάθε δώρο συνεπάγεται ένα μελλοντικό ως ανταπόδοση. Το παιχνίδι της ανταπόδοσης παίζεται και στην αξία του δώρου. Ένα ακριβό δώρο, δημιουργεί αυξημένες υποχρεώσεις και προσδοκίες, αλλά αλλοιώνει και την ισοτιμία της ανθρώπινης σχέσης: αναδεικνύεται αυτός που κάνει το δώρο ως δωρητής, υποβιβάζεται ως "υποχρεωμένος" αυτός που το δέχεται. Μία πράξη καλών προθέσεων μπορεί να αποδειχθεί "τοξική".
Όμως πόσο πιο ουσιαστικό θα ήταν, αν με την συμπεριφορά μας (και όχι απαραίτητα με την τσέπη μας) δείχναμε το "καλό" μας πρόσωπο καθ'όλη τη διάρκεια του χρόνου, με ένα τηλεφώνημα, με μία επίσκεψη, με ένα χαμόγελο, με μία καλημέρα; Πράξεις βαθειά ανθρώπινες, που δείχνουν αγάπη και συμπόνοια, χωρίς αντίτιμο, χωρίς κόστος, χωρίς υποχρέωση, χωρίς υπολογισμούς. Πράξεις που γίνονται σημαντικές όταν απευθύνονται στους ανθρώπους που η κοινωνία και η μοίρα τούς έχει γυρίσει το πρόσωπο. Αυτούς πρέπει να στέρξουμε με την συχνή μας παρουσία και συμπαράσταση. Πράξεις που γίνονται ακόμα πιο σημαντικές όταν απευθύνονται σε ανθρώπους που μας έχουν πληγώσει, μας έχουν στεναχωρήσει, μας έχουν ξεχάσει. Αυτούς πρέπει να κινητοποιήσουμε και να ενεργοποιήσουμε τα καλά τους στοιχεία. Δυστυχώς πολλοί έχουμε χάσει το βαθύτερο νόημα της αγάπης. Ξεκινάμε από το προαπαιτούμενο να μας αγαπούν για να αγαπήσουμε, υποβαθμίζοντας τις σχέσεις μας στο επίπεδο του συμφέροντος και του εγωισμού. "Τι θα πάρω, τι θα δώσω", σε μία λογιστική λογική. Έχουμε ξεχάσει την χαρά της ανιδιοτελούς αγάπης και της προσφοράς, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και της προσωπικής προβολής, γιατί δεν μπορούμε να αντιληφθούμε οτι μπορούμε να δίνουμε χωρίς απαραίτητα να πρέπει να πάρουμε κάτι. Ζούμε σε μία ζωή όπου όλα υπολογίζονται μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, ώστε να θεωρείται μή αποδοτική έως παράλογη μία τέτοια "επένδυση". Σε όσους δε αντιτείνουν οτι και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει υστεροβουλία, αφού το αποτέλεσμα είναι η εσωτερική ικανοποίηση και πληρότητα, θα συμφωνήσω οτι πάντα πίσω από κάθε τι που κάνουμε, κρύβονται αντίστοιχα κίνητρα, δεν έχουν όμως όλα το ίδιο ειδικό βάρος.
Ακόμα και για αυτούς που αρνούνται την αξία των ημερών αυτών, το μήνυμα που εκπέμπεται ξεπερνά θρησκείες, δόγματα και προσωπικές κοσμοθεωρίες. Ας αποφασίσουμε το πιο πολύτιμο δώρο που μπορούμε να δώσουμε, αυτό της αγάπης και της προσφοράς, να το χαρίζουμε καθημερινά και χωρίς φειδώ, και όχι να το περιορίζουμε και να το υποβαθμίζουμε σε συγκεκριμένες "επιβεβλημένες" ημέρες το χρόνο.

Kαλές γιορτές και υγεία σε όλους.

Όλα τα είχαμε, τα βραβεία μας έλειπαν

Διάβασα πρόσφατα οτι ένα νέο ιστολόγιο (;) (δεν γράφω το όνομά του, σιγά μην του κάνω και διαφήμιση), αγνώστων λοιπών στοιχείων, αποφάσισε να θεσπίσει όσκαρ(!) για τα Ελληνικά blogs. Η δημιουργία της ιστοσελίδας εξυπηρετεί μόνο αυτό το σκοπό. Μάλιστα για να γίνει πιο αντιπροσωπευτικός ο διαγωνισμός, ο εμπνευστής του αποφάσισε να δημιουργήσει δώδεκα κατηγορίες για περισσότερους νικητές (και περισσότερη αναγνωσιμότητα): καλύτερου ιστολογίου, εμπορικότερου, αθυρόστομου (!), αποκαλυπτικού, ξενιτεμένου (!), design, δημοσιογραφικού, Θεσσαλονικιώτικου (!), κωμωδίας, αριστερής ιδεολογίας (!), συγκεκριμένης θεματολογίας και λογοπλάστη (!). O άγνωστος δημιουργός του blog, μας ενημερώνει: "Τα ... είναι γεγονός! 12 διαφορετικές κατηγορίες βραβείων...Θα απονεμηθούν στους νικητές την 28η Δεκεμβριου 2007 (στις 20:00 ακριβώς). ΕΣΕΙΣ διαμορφώνετε το αποτέλεσμα, ψηφίζοντας με ένα κλικ, στην ανάλογη κατηγορία. Τα ελληνικά ιστολόγια, έχουν πλέον τα δικά τους Όσκαρς"! Σημειώνει δε οτι πρόκειται για ιδιωτική πρωτοβουλία (ποιού;) με καλά κίνητρα (;) και θέλει να προσφέρει, "ως επιτροπή βραβείων, στην προσπάθεια που γίνεται γιά συνεχή βελτίωση της ελληνικής μπλογκόσφαιρας"! Ναι, αυτά τα βραβεία περίμενα και εγώ ως κίνητρο για μεγαλύτερη αυτοβελτίωση (κάτι σε ψυχολογικά σεμινάρια μου κάνει αυτό). Αφού λοιπόν έχουμε βραβεία για τα πάντα, μπορούσαν να λείπουν τα αντίστοιχα για τα ιστολόγια;
Ποιός όμως νομιμοποιείται να απονέμει βραβεία και με τι κριτήρια; Να φτιάξω και εγώ ένα δικό μου ιστολόγιο βραβείων και να βραβεύω τους δικούς μου (και τον μετριόφρονα εαυτό μου φυσικά); Μπορώ να παραστώ στην καταμέτρηση των ψήφων, ώστε να διαπιστώσω την εγκυρότητα της ψηφοφορίας, πόσα είναι τα άκυρα και πόσα τα λευκά; Αν με πιάσει μανία να βγώ πρώτος, μπορώ να με ψηφίζω συνέχεια από το πρωί ως το βράδυ; Δεν είναι άδικο να μην υπάρχει καλύτερο ιστολόγιο δεξιάς ιδεολογίας; Οι Πατρινοί σε πηγάδι κατούρησαν και δεν έχουν και αυτοί το καλύτερο δικό τους ιστολόγιο; Τι είδους βραβείο είναι αυτό για το πιο αθυρόστομο ιστολόγιο, όταν δεν υπάρχει ψηφοφορία αλλά απ'ευθείας απονομή (όπως λέμε απ'ευθείας ανάθεση), άσχετα αν η επιλογή είναι απολύτως επιτυχημένη (πρέζα tv); Να προτείνω και εγώ μερικές κατηγορίες, όπως το καλύτερο ιστολόγιο βηματισμού (θα κονταροχτυπηθούμε εγώ και ο Oύτε ένα βήμα πίσω);
Έχουν άραγε ερωτηθεί οι προτεινόμενοι ιστολόγοι αν επιθυμούν την εξευτελιστική (κατά την προσωπική μου εκτίμηση) καταχώρησή τους στο διαδικτυακό αυτό πανηγυράκι; Γιατί μόνο σαν πλάκα μπορώ να εκλάβω το ερασιτεχνικό αυτό εγχείρημα. Ήδη ένας δήλωσε αποχώρηση, ενώ μία άλλη επιθυμεί την διαγραφή της από την λιστα. Οι υπόλοιποι είτε δεν το πήραν είδηση, είτε το διασκεδάζουν, ενώ μερικοί το έχουν πάρει στα σοβαρά!
Η πρώτη σκέψη μου ήταν οτι από κάπου πρέπει να την έχει τσιμπήσει την ιδέα ο εγχώριος blogger. Άλλαξα λοιπόν λίγο τον τίτλο και βρέθηκα στο http://blogawards.blogspot.com/, ένα ιστολόγιο από το 2006 που ασχολείται μόνο με βραβεία για ιστολόγια. Το διαδίκτυο τελικά είναι γεμάτο με ιστοσελίδες βραβείων για blogs (μία αναζήτηση στο google μου έδωσε 1.660.000 αποτελέσματα!). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το blogger's choice awards με σπόνσορα εταιρεία μάρκετινγκ.


Μάλιστα εμφανίζεται επικαιροποιημένη και η σειρά των ιστολογίων με βάση τις ψήφους που έχουν πάρει (ότι κάνει με χοντροκομμένο τρόπο και ο εγχώριος blogger). Αν χάσεις στα ετήσια βραβεία, μην στεναχωριέσαι: υπάρχει αδερφό ιστολόγιο (διαφημίζονται μεταξύ τους τα παληκάρια) που δίνει ένα βραβείο κάθε μέρα (blog of the day awards)!
Για την ιστορία, o παλιότερος διαδικτυακός διαγωνισμός για το καλύτερο ιστολόγιο πραγματοποιήθηκε (πού αλλού;) στις ΗΠΑ το 2001 από το The Weblog Awards, όπου ψηφίζεις μέσω e-mail και οι βασικοί νικητές λαμβάνουν το αστρονομικό ποσό των 20 δολαρίων!

Δημιουργήθηκε από ένα 22χρονο φοιτητή του Πανεπιστημίου του Μίτσιγκαν και σήμερα δίνει βραβεία για 36 διαφορετικές κατηγορίες blogs.
Τον ίδιο τίτλο έχει και άλλο site που δημιουργήθηκε 2 χρόνια αργότερα από έναν blogger, καλύπτοντας αυτήν τη φορά το συντηρητικό κοινό που είχε μείνει απ'έξω από τον πρώτο διαγωνισμό (και εκεί η πολιτική;).


Στην πραγματικότητα τα "καλύτερα" blogs στις διάφορες κατηγορίες αφορούν τα πιο δημοφιλή και όχι συνήθως τα ποιοτικότερα, ακόμα και όταν κρίνεται η ποιότητα. Το ίδιο ισχύει για όλους τους τύπους των βραβείων όπου ψηφίζει ο κόσμος και όχι οι εκάστοτε ειδικοί. Η αποθέωση της μαζικότητας και της μετριότητας.
Επειδή η βλακεία (ή η επιχειρηματικότητα) είναι μεταδοτική, έσπευσαν μιμητές από όλο τον κόσμο να δώσουν και εκείνοι τα βραβεία τους: Καναδάς, Ιρλανδία, Μεγάλη Βρετανία, Φιλιππίνες, Ελβετία, Αυστραλία, μέχρι και η Κίνα και ο κατάλογος είναι μακρύς. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για ερασιτεχνικές προσπάθειες απλών bloggers ή αγνώστων δημιουργών. Σε μερικές περιπτώσεις έχουν ρίξει την πετονιά τους για να ψαρέψουν κανένα χορηγό, μήπως βάλουν και κανένα φράγκο στην τσέπη τους. Οι εφημερίδες και τα κανάλια μυρίστηκαν αναγνωσιμότητα-θεαματικότητα-διαφήμιση και δεν λείπουν από το χορό, όπως το CNN που δίνει τα δικά του βραβεία για ειδησεογραφικά blogs, η εφημερίδα Guardian, η Deutsche Welle ή η New York Times.
Η θεματολογία φτάνει σε προχωρημένο επίπεδο, όπως το φαγητό (Well Fed Network), η ελευθερία της έκφρασης και περιλαμβάνει συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, όπως οι μαθητές ή οι Καθολικοί Χριστιανοί!
Το συμπερασμα είναι το ίδιο με αυτό της blog action day (αλήθεια την θυμάται κανείς;). Φτιάξε και εσύ τα βραβεία σου. Ποιός ξέρει: Ίσως μετά από μερικά χρόνια να έχεις δημιουργήσει ένα "αξιοσέβαστο" και "αξιόπιστο" θεσμό, όπως τα βραβεία Αρίων ή τα καλλιστεία του Αντέννα και να έχεις γίνει φίρμα. (Ψώνιο!).

Οι διαδηλώσεις και η αποτελεσματικότητά τους

Με την ευκαιρία της πρόσφατης συγκέντρωσης διαμαρτυρίας για τις επερχόμενες αλλαγές στο Ασφαλιστικό, συνειδητοποίησα οτι αυτή η μορφή αντίδρασης υποστηρίζεται και ενισχύεται από πολλούς ιστολόγους. Μέσα στο χρόνο αυτό, άλλη μία μεγάλη και δυναμική κινητοποίηση έλαβε χώρα στο Σύνταγμα, αλλά για έναν άλλο λόγο, το περιβάλλον. Όμως πόσο αποτελεσματικές είναι πλέον αυτές οι μορφές αντίδρασης και πόσο σύγχρονες; Λυπάμαι που θα το πώ, αλλά σε γενικές γραμμές θεωρώ πλέον ξεπερασμένες τις συγκεντρώσεις με την μορφή που έχουν.
1.Δεν δημιουργούν καμμία πολιτική πίεση, γιατί κινούνται συνήθως σε φτωχά νούμερα σε αριθμητικό επίπεδο. Αν υπολογίσει κανείς πόσοι συγκεντρώνονται κάθε φορά, θα καταλήξει στο συμπέρασμα οτι πρόκειται για το γνωστό ποσοστό των ανθρώπων που ούτως ή άλλως θα εξέφραζαν με αυτόν τον τρόπο τη διαμαρτυρία τους. Το μόνο που αλλάζει είναι ο σκοπός και πόσους αφορά. Από τα στενά συντεχνιακά συμφέροντα που κινητοποιούν κάποιες εκατοντάδες μέχρι μερικές χιλιάδες, μπορούμε να φτάσουμε σε μείζονα ζητήματα (όπως του Ασφαλιστικού) με αρκετές δεκάδες χιλιάδες. Τέτοιες μορφές αντιδρασης δεν μπορούν να προβληματίζουν την εκάστοτε κυβέρνηση, πόσο μάλλον την συγκεκριμένη που είναι αποφασισμένη να περάσει τους νόμους της (όπως πέρασε τον νόμο για την Παιδεία), όσο και να φωνάξει ο πολίτης, αφού νομιμοποιήθηκε και επιβεβαιώθηκε πρόσφατα η λαϊκή εντολή σε αυτήν. Άλλωστε πρόσφατα και στην Γαλλία πραγματοποιήθηκαν μαζικές διαδηλώσεις, αλλά ο Σαρκοζί ενισχυμένος από τα αποτελέσματα των εκλογών, προχωρά ακάθεκτος.
2.Η κομματικοποίηση και το καπέλωμα. Ιδιαίτερη αποστροφή δημιουργεί η προσπάθεια εκμετάλλευσης των διαδηλώσεων αυτών από συγκεκριμένους πολιτικούς σχηματισμούς για ίδιον όφελος, ακόμα και όταν πρόκειται για εκδηλώσεις ευρύτερου και όχι στενά κομματικού ενδιαφέροντος. Πόσο ελκυστικές μπορεί να είναι για τον πολίτη, όταν γνωρίζει οτι με την συμμετοχή του ενισχύει κέντρα προπαγάνδας και αποφάσεων που δεν υποστηρίζει; Μάλιστα είναι τέτοια η μανία προβολής και η προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων, που φτάνει σε διπλές ή και τριπλές παράλληλες συγκεντρωσεις, που γίνονται για τον ίδιο σκοπό, διασπώντας στην πραγματικότητα τα κοινωνικά κινήματα γιά λόγους κομματικών εντυπώσεων. Νομίζουν οτι όσο πιο μεγάλη η σημαία ή όσο πιο θορυβώδη τα συνθήματα (ορισμένα από τα οποία έχουν καταντήσει γραφικά και προκαλούν το μειδίαμα), τόσο περισσότερο θα επηρεαστεί ο ακομμάτιστος συμμετέχων ή ακόμα περισσότερο ο περαστικός ή ο τηλεθεατής. Αν ο συνδικαλισμός αποβάλλει κάποια στιγμή τον άκρατο κομματισμό του, θα έχουμε κάνει πραγματικά ένα βήμα μπροστά.
3.Συνδέονται συχνά με πράξεις βίας (έστω και αν τις περισσότερες φορές αυτές σχεδιάζονται από άλλα κέντρα). Ο συντηρητικός και φοβισμένος πολίτης, δημιουργεί έναν απωθητικό συνειρμό: διαδήλωση ίσον επεισόδια. Η αδυναμία (στην καλύτερη περίπτωση) της μεγάλης μάζας των διαδηλωτών να περιφρουρήσουν την διαμαρτυρία τους, αποβάλλοντας τα στοιχεία που αμαυρώνουν τις εκδηλώσεις τους, συν την απάθεια των αστυνομικών δυνάμεων, που απλώς παρακολουθούν το καταστροφικό έργο των ταραξιών, οδηγεί σε μία περαιτέρω απαξίωση και υποβάθμιση των διαδηλώσεων. Τα δελτία ειδήσεων προβάλλουν εξίσου την εκδήλωση με τα επεισόδια που τα συνοδεύουν, έστω και αν τα τελευταία κινούνται σε περιθωριακό επίπεδο σε σχέση με τον όγκο της διαδήλωσης. Πρόσφατα προστέθηκε και η παρακολούθηση με τις κάμερες, δημιουργώντας νέα αρνητικά δεδομένα.
4.Συνδέονται με σοβαρά προβλήματα στην ήδη ασφυκτική λειτουργία μιας προβληματικής πόλης, όπως η Αθήνα. Υπάρχει πολύς κόσμος που ζεί και εργάζεται στο κέντρο της Αθήνας και ο οποίος δεινοπαθεί κάθε φορά που συμβαίνει μια διαδήλωση: καθυστέρηση στις μετακινήσεις, καταστροφή περιουσιών στα επεισόδια, ηχητική ρύπανση από τα μεγάφωνα και τις ντουντούκες, μείωση του τζίρου των καταστημάτων. Διαδηλώσεις μερικών δεκάδων ατόμων, κλείνουν κεντρικές αρτηρίες για ώρες. Μετά από όλα αυτά, πόση συμπάθεια μπορεί να προκαλέσει ο καθημερινός διαδηλωτής, ακόμα και αν το αίτημά του είναι δίκαιο;
5.Η συχνότητα των διαδηλώσεων. Όταν έχεις ένα δυναμικό τρόπο έκφρασης, δεν το σπαταλάς κατά τέτοιο τρόπο και δεν το επικαλείσαι συχνά. Υπάρχει αρκετός κόσμος που θα ήταν διατεθειμένος να κατέβαινε σε συγκεντρώσεις διαμαρτυριας, αν αυτές γίνονταν με φειδώ. Όμως η συχνή χρήση τους οδηγεί σε κόπωση. Πρέπει να γνωρίζει κάποιος πότε κορυφώνεται μια διαμαρτυρία. Από το σημείο εκείνο και ύστερα επέρχεται ο εκφυλισμός και η αδιαφορία, με αποτέλεσμα ολοένα και πιό μειωμένη συμμετοχή.
6.Έχουν αλλάξει οι πολιτικές συνθήκες. Ορισμένοι δεν έχουν συνειδητοποιήσει οτι βρισκόμαστε στο 2007 και όχι στο 1964 ή στο 1974. Δεν έχουν συνειδητοποιήσει επίσης οτι οι συγκεντρώσεις απηχούν την κοινωνία και δεν την διαμορφώνουν. Η έντονη πολιτικοποίηση της δεκαετίας του 1960 και της μεταπολίτευσης, εκφράστηκε με ογκώδεις διαδηλώσεις. Ακόμα και οι προεκλογικές συγκεντρώσεις είχαν το χαρακτήρα άτυπων δημοσκοπήσεων. Υπήρχε τότε ένα τεράστιο κοινωνικό ρεύμα που καταπιεζόταν και ήθελε να εκφραστεί. Μέσα από ανώμαλες και αποσταθεροποιητικές πολιτικές περιόδους, και με την μεσολάβηση του εφτάχρονου γύψου της χούντας, φτάσαμε σε μία σχετική πολιτική και κοινωνική ειρήνη και εξομάλυνση στην δεκαετία του 1980. Δεν ξέρω αν οι ολοένα και πιο δυσβάσταχτες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, θα αλλάξουν την νοοτροπία του Έλληνα πολίτη και θα τον κατεβάσουν πάλι στις διαδηλώσεις, αλλά σήμερα ο πόλεμος της προπαγάνδας και της επικοινωνιακής πολιτικής γίνεται κυρίως σε άλλα επίπεδα και όχι στο δρόμο. Στις εποχές που δεν υπήρχαν οι δημοσκοπήσεις με την σημερινή τους μορφη, οι διαδηλώσεις αποτελούσαν βαρόμετρο κοινωνικής αντίδρασης και έκφρασης άποψης. Στην σύγχρονη εποχή αντίθετα, η άσκηση της πολιτικής επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από τις δημοσκοπήσεις και τις αντοχές της κοινωνίας που καταγράφονται με νούμερα και όχι από τις διαδηλώσεις. Η κοινωνική αντίδραση στις επερχόμενες αλλαγές στο ασφαλιστικό αποτυπώθηκε γλαφυρά σε πρόσφατη (11/12/07) δημοσκόπηση της GPO (και πρίν την διαδήλωση του Συντάγματος), όπου το 84,1% (!) των πολιτών ζητά τώρα λύση στο Ασφαλιστικό, ωστόσο, το 59% δηλώνει ότι η κυβέρνηση δεν είναι αξιόπιστη στους χειρισμούς της. Αυτό το 59% δημιουργεί μεγαλύτερο κυβερνητικό προβληματισμό από οποιαδήποτε διαδήλωση. Η διαδήλωση απλώς επιβεβαιώνει την κοινωνική δυσαρέσκεια. Όμως θα έπρεπε να προβληματίζει και όσους αντιτίθενται στις αλλαγές, το ποσοστό του 84,1% των πολιτών που ζητά τώρα λύση στο Ασφαλιστικό, κάτι που σημαίνει οτι η κοινή γνώμη κατευθύνθηκε σταδιακά και αποδέχτηκε την άποψη οτι μάλλον χρειάζονται επώδυνες αποφάσεις που έρχονται σε σύγκρουση με την διατήρηση των εργασιακών και συνταξιοδοτικών κεκτημένων. Οι αντιδράσεις μέσω διαδηλώσεων σε προηγούμενες προσπάθειες λύσης του Ασφαλιστικού, έχουν οδηγήσει στα αντίθετα αποτελέσματα, όσο δεν επηρεάζεται αντίστοιχα και προς την ίδια κατεύθυνση η κοινή γνώμη. Όσο λοιπόν πιο γρήγορα συνειδητοποιήσουν όσοι διαδηλώνουν, οτι οι διαδηλώσεις με την σημερινή τους έκφραση και οργάνωση δεν είναι πλέον τόσο αποτελεσματικές, τόσο το καλύτερο για αυτούς και για όσους συμφωνούν μαζί τους. Το παιχνίδι παίζεται στο επίπεδο της ενημέρωσης, της προπαγάνδας και της δημιουργίας του εκάστοτε κατάλληλου ψυχολογικού σκηνικού, κυρίως μέσα από τα ΜΜΕ. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν!

Υ.Γ.1.Γνωρίζω οτι κάποιους θα ενοχλήσει το κείμενό μου, αλλά δεν μου αρέσει να μπαίνω σε (κομματικά και ιδεολογικά) καλούπια.
Υ.Γ.2.Κάθε φορά έχουμε τους κυβερνώντες που μας αξίζουν, γιατί η (σχετική) πλειοψηφία αυτούς ψηφίζει. Ας μην διαμαρτυρόμαστε λοιπόν! Ας προσέχαμε περισσότερο όταν ψηφίζαμε!