Περι ευθύνης και ευθιξίας (δύο ξεχασμένες λέξεις)

Πολύ μελάνι έχει χυθεί τα τελευταία χρόνια γύρω από το θέμα της προσωπικής ευθύνης και της ευθιξίας. Η χώρα μας, που έχει διδάξει σε όλο τον κόσμο τις αρχές της δημοκρατίας, εμφανίζει συμπτώματα ευθυνοφοβίας και παχυδερμισμού. Ποικίλα τα παραδείγματα σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Δεν είμαι κοινωνιολόγος ή πολιτικός αναλυτής, αλλά θα προσπαθήσω να χρησιμοποιήσω κάποιες γενικές παραδοχές και απλά επιχειρήματα.
Η ευθύνη διακρίνεται σε αυτήν που προκύπτει από τον ρόλο που αναλαμβάνει κάποιος μετά από προσωπική ενέργεια και απόφαση (έστω κι αν αφορά περισσότερα του εαυτού του άτομα) και σε αυτήν που προκύπτει από την ανάθεση ενός ρόλου μετά από συλλογική απόφαση ή απόφαση άλλου προσώπου. Στην πρώτη κατηγορία χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η οικογένεια και η ατομική επαγγελματική δραστηριότητα. Στην δεύτερη κατηγορία (για την οποία γράφω σήμερα) έχουμε όλες τις αναθέσεις έργου από πρόσωπα ή από ένα σύνολο μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες. Οι διαδικασίες αυτές αναδεικνύουν τα άτομα, που το καθε ένα, από το πόστο του, αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας κάποιο συγκεκριμένο έργο μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Κάθε εκλεγμένο ή επιλεγμένο άτομο κρίνεται ανά πάσα στιγμή, προκειμένου να διορθώσει τα κακώς κείμενα, αλλά κρίνεται κυρίως όταν έχει ολοκληρωθεί η θητεία του. Η κρίση γίνεται από αυτόν ή αυτούς που κάνουν την ανάθεση, αλλά και από το σύνολο που υφίσταται τις επιπτώσεις. Ευτυχώς, όπου υπάρχουν δημοκρατικές διαδικασίες, υπάρχουν και κανόνες, που διασφαλίζουν την εναλλαγή προσώπων, όταν αυτό επιβάλλεται και σύμφωνα με την γνώμη των πολλών. Επομένως, με το τέλος της θητείας, το έργο του καθε εκλεγμένου ατόμου κρίνεται από το σύνολο, ώστε να ανανεωθεί η εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του ή να αντικατασταθεί από κάποιον που μπορεί να φέρει το συγκεκριμένο έργο εις πέρας καλύτερα. Αυτό ολοκληρώνεται μέσα από νέες δημοκρατικές διαδικασίες που επανακαθορίζουν τους ρόλους και τις ευθύνες.
Υπάρχουν όμως δύο σημαντικές εξαιρέσεις. Η μία είναι όταν το άτομο κατά τη διάρκεια της θητείας του υποπέσει σε σοβαρά σφάλματα και παραλείψεις, οι επιπτώσεις των οποίων ακυρώνουν στην πράξη την δυνατότητα συνέχισης του έργου και αίρουν την εμπιστοσύνη των πολλών στο άτομο αυτό. Η άλλη είναι όταν η θητεία στη λήξη της χαρακτηρίζεται κατά κοινή παραδοχή από γενική αποτυχία.
Στο ελληνικό λεξιλόγιο υπάρχουν λέξεις, όπως η ευθύνη και η ευθιξία, που έχουν ένα ειδικό βάρος, συνδέονται μεταξύ τους με ένα αόρατο δεσμό, αλλά χρησιμοποιούνται ελάχιστα τα τελευταία χρόνια στο τόπο μας, σε αντίθεση με τις πολιτισμένες χώρες του εξωτερικού, που έχει διαμορφώσει μία διαφορετική κοινωνική και πολιτική κουλτούρα. Στις δύο εξαιρέσεις λοιπόν στις οποίες αναφέρθηκα προηγουμένως, θα πρέπει να υπάρχει εναισθησία, αυτογνωσία, αντικειμενικότητα, οξυμένο κοινωνικό-πολιτικό αισθητήριο και ανωτερότητα. 'Ολα αυτά θα έπρεπε να οδηγούν: α) σε καθαρή ανάληψη προσωπικής ευθύνης, στο μέτρο που αναλογεί στον καθένα σύμφωνα με τη θέση και το ρόλο του και β) στην παραίτηση, με οδηγό την ευθιξία, την διατήρηση της προσωπικής αξιοπρέπειας και την προφύλαξη του υπόλοιπου συνόλου από χειρότερες επιπτώσεις.Δεν νομίζω να χρειάζεται να αναφέρω παραδείγματα. Είναι πολλά, πρόσφατα και παλιότερα, χαρακτηριστικά μιας αρρωστημένης νοοτροπίας, σύμφωνα με την οποία ο "ήρωάς" μας δεν δίνει λογαριασμό σε κανένα, λειτουργεί ασύδοτος και χωρίς μέτρο, αποκομμένος από το περιβάλλον και τον κόσμο, αισθάνεται ισόβιος, περιμένει να τον διώξουν και όχι να αποχωρήσει μόνος του και η καρέκλα του είναι η φυσική συνέχεια του σώματός του (κάποιοι χαρακτηρίζονται με όλα τα παραπάνω). Πάντα υπάρχουν οι δημοκρατικές διαδικασίες, οι οποίες αποκαθιστούν σε κάποιο βαθμό τις ανωμαλίες αυτές. Αλλά μένει μία πικρή αίσθηση οτι σε αυτόν τον τόπο, λίγοι είναι αυτοί που με τη στάση τους και τις πράξεις τους, ενισχύουν και εμπεδώνουν ένα κοινωνικό και πολιτικό πολιτισμό που πολλοί θα θέλαμε να έχουμε.

Ο λύκος κι αν εγέρασε...

Η μέρα των εκλογών για μένα υπήρξε άκρως διδακτική. Διαπίστωσα από πρώτο χέρι οτι η δεξιά, της νοθείας και του τραμπουκισμού, είναι αμετανόητη και δεν αλλάζει όσα μεσαία κουστούμια και να φορέσει. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Μία εβδομάδα πριν την ημέρα των εκλογών, ειδοποιήθηκα εγγράφως από την εισαγγελία για να παρουσιαστώ ως τακτικό μέλος της εφορευτικής επιτροπής. Το αποδέχτηκα και ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα και την εγκύκλιο του υπουργείου Εσωτερικών σχετικά με τις εκλογές. Πρώτη φορά θα πήγαινα με αυτή την ιδιότητα και ήθελα να είμαι προετοιμασμένος κατάλληλα για όλη τη διαδικασία της ψηφοφορίας και της καταμέτρησης.
Στις 6 το πρωί ήμουν στο εκλογικό τμήμα. Νύχτα ακόμα, βρήκα την αίθουσα σκοτεινή, άνοιξα το φώς και περίμενα. Μετά από μισή ώρα καταφθάνει η δικαστική αντιπρόσωπος με το φοιτητή γιό της που θα βοηθούσε ως γραμματέας. Από τα 4 τακτικά και τα 4 αναπληρωματικά μέλη, μόνο εγώ είχα παρουσιαστεί! Ως πολίτες ξεσηκώνουμε τον κόσμο, όταν πρόκειται να διαμαρτυρηθούμε για τα δικαιώματά μας, αλλά στις υποχρεώσεις μας γινόμαστε Λούηδες.
Αφού αποφασίσαμε οι τρεις μας να προσαρμόσουμε τη θέση των γραφείων και των θρανίων για να είναι λειτουργική, τοποθέτησα τα ψηφοδέλτια (σε θρανία στο βάθος της αίθουσας) κατά αλφαβητική σειρά (σημαντικό στοιχείο αυτό για την συνέχεια), ώστε να μην υπάρξει διαμαρτυρία για πριμοδότηση κάποιου κόμματος.
Λίγο πριν τις 7 το πρωί, εμφανίστηκαν δύο κομματικοί αντιπρόσωποι, δύο κυρίες μεταξύ 30 και 40 ετων, της Νέας Δημοκρατίας και του ΛΑΟΣ, με τις κομματικές κονκάρδες και ταυτότητες και προς τιμήν της, η δικαστική αντιπρόσωπος ζήτησε και από τις δύο να τις βγάλουν, για να μην υπάρξει επηρεασμός των ψηφοφόρων και διαμαρτυρία, κάτι που τελικά το δέχτηκαν.
Ξεκινάμε λοιπόν την ψηφοφορία οι 5, εγώ μαζί τον γιό της δικαστικής αντιπροσώπου, μπαίνοντας στην αίθουσα δεξιά, η δικαστική αντιπρόσωπος στη συνέχεια πίσω από την κάλπη, και οι δύο κυρίες στο βάθος στραμένες προς την είσοδο πίσω από τα ψηφοδέλτια, αλλά και πλάγια προς εμένα, κάτι που μου έδινε τη δυνατότητα να μπορώ να παρακολουθώ όλες τους τις κινήσεις. Στην αρχή, μη έχοντας και πολύ δουλειά αρχίσαμε να πακετάρουμε με την κυρίες του ΛΑΟΣ (ας την πούμε κυρία Λ) και της ΝΔ (ας την πούμε κυρία ΝΔ) τα ψηφοδέλτια, ώστε να είμαστε έτοιμοι όταν η προσέλευση θα ήταν μεγαλύτερη. Στην συνέχεια όμως αναγκάστηκα να παραμείνω στη θέση μου, όταν η ροή των ψηφοφόρων αυξήθηκε. Ανέλαβαν λοιπόν οι δύο κυρίες το πακετάρισμα των ψηφοδελτίων.
Αισθανόμουν άβολα, γιατί μία διαδικασία που αφορούσε την εφορευτική επιτροπή, την είχαν αναλάβει εκπρόσωποι κομμάτων, και μάλιστα της ευρύτερης δεξιάς παράταξης. Θα επιθυμούσα να υπήρχαν και εκπρόσωποι και άλλων κομμάτων, ως δικλειδα ασφαλείας. Οι άλλοι δύο δεν ενδιαφέρονταν καθόλου. Μάλιστα η δικαστική αντιπρόσωπος δεν θεώρησε οτι έπρεπε να γίνει κάτι προς αυτή τη κατεύθυνση, αναλογιζόμενη οτι δεν υπήρχαν άλλοι να μας βοηθήσουν. Αποφάσισα λοιπόν να παρακολουθώ, όσο μπορούσα, τις κυρίες αυτές. Εχοντας τοποθετήσει τα ψηφοδέλτια κατά αλφαβητική σειρά, και υπολογίζοντας και από το ύψος των πακέτων (κάθε κόμμα είχε στείλει διαφορετικό αριθμό ψηφοδελτίων), ήξερα τη θέση τους και μπορούσα να ελέγχω ακόμα και από ποιό κόμμα μάζευαν οι κυρίες αυτές τα ψηφοδέλτια. Στην αρχή όλα πήγαιναν καλά. Οι κυρίες ξεκινούσαν από το πρώτο κόμμα (ΑΣΚΕ) και μάζευαν κατά σειρά μέχρι το ΦΩΣ-ΑΛΗΘΕΙΑ-ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ και το λευκό. Στην συνέχεια όμως παρατήρησα κάποιες φορές το εξής φαινόμενο: η κυρία ΝΔ άρχισε να μαζεύει κανονικά τα ψηφοδέλτια από το άλφα, αλλά σταματούσε στο ΠΑΣΟΚ, ενώ η κυρία Λ ξεκινούσε από το τέλος και έφτανε μέχρι το ΣΥΡΙΖΑ (που ήταν το επόμενο κόμμα αλφαβητικά). Μετά η μία συμπλήρωνε το πακέτο της με το πακέτο της άλλης. Το αποτέλεσμα ήταν να παραλείπονται τα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν μπορούσα να πιστέψω αυτό που συνέβαινε. Γυρίζω στη δικαστική αντιπρόσωπο και της λέω: "Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, ώστε να μην πακετάρουν τα ψηφοδέλτια κομματικοί αντιπρόσωποι;" (μεγάλο λαθος μου, έπρεπε εκείνη τη στιγμή να καταγγείλω τη παρανομία, φοβήθηκα οτι θα μέναμε μόνοι μας για τη συνέχεια της διαδικασίας και ήθελα να με βγάλει από τη δύσκολη θέση η ίδια η δικαστική αντιπρόσωπος, με κάποια ενέργειά της). Το μόνο που μου απάντησε ήταν οτι μόλις πριν λίγο είχε δηλώσει παρόν ένα άλλο μέλος της εφορευτικής επιτροπής, αλλά λόγω σοβαρού οικογενειακού προβλήματος ζητούσε να αποχωρήσει. Βρέθηκα σε δύσκολη θέση και συμφώνησα. Άλλωστε σκέφτηκα οτι κάποια στιγμή θα αποκαλυπτόταν η παρανομία από μόνη της.
Συνέχισα να παρακολουθώ όσο μπορούσα. Όταν γύριζα το κεφάλι μου προς τις κυρίες, τα πάντα κυλούσαν ομαλά, όταν όμως γύριζα το κεφάλι αλλού, κάνοντας δήθεν κάτι άλλο και κοιτούσα με την ακρη του ματιού μου, διαπίστωνα οτι η κομπίνα συνεχιζόταν. Κάποια στιγμή γύρω στις 11, αποχώρησε η κυρία ΝΔ, αφήνοντας ένα νεαρό στη θέση της και δηλώνοντας οτι θα γυρίσει στις 5 το απόγευμα. Η κομπίνα όμως συνεχίστηκε από την κυρία Λ. Αυτή μάζευε τα ψηφοδέλτια από τη αρχή, αλλά "ξεχνούσε" του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ, παρακάμπτοντάς τα. Περίμενα τη στιγμή της έκρηξης. Ήξερα οτι γενικά οι ψηφοφόροι που προσέρχονται πρώτοι, και ιδίως μετά την εκκλησία, ανήκουν στη συντηρητική παράταξη, ενώ στη συνέχεια και ιδίως μετά τις 12, αρχίζει η μεγάλη προσέλευση που είναι και ανάμεικτη ως προς την πολιτική τοποθέτηση. Έτσι και έγινε. Γύρω στις 12, έξαλλος βγαίνει από το παραβάν ψηφοφόρος και με οργή φωνάζει: "Θέλω να ψηφίσω ΠΑΣΟΚ και δεν βρίσκω ψηφοδέλτιο, ενώ λείπει και του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι απαράδεκτο αυτό που συμβαίνει." Αρχικώς η δικαστική αντιπρόσωπος προσπάθησε να τον ηρεμήσει και στη συνέχεια η κυρία Λ, δήλωσε οτι κάποιο λάθος θα είχε γίνει. Αυτή η δήλωση ήταν που ξεχείλησε το ποτήρι. Σηκώθηκα από τη θέση μου και κατήγγειλα τις κυρίες ΝΔ και Λ, για εσκεμμένη δολιοφθορά. Η κυρία Λ που ήταν παρούσα, θίχτηκε φωνάζοντας: "Δεν σας το επιτρέπω, πώς τολμάτε!" μου είπε. "Αφού σας είδα με τα ίδια μου τα μάτια", απάντησα. "Και γιατί δεν το καταγγείλατε τότε;" συνέχισε. "Κακώς δεν το έκανα, αλλά έμεσα ενημέρωσα την δικαστική αντιπρόσωπο οτι δεν είναι δεοντολογικό να συγκεντρώνουν τα ψηφοδέλτια εκπρόσωποι κομμάτων και μάλιστα εκπρόσωποι ενός συγκεκριμένου πολιτικού χώρου", απάντησα και η δικαστική αντιπρόσωπος το επιβεβαίωσε. "Είσαι κομματικός εγκάθετος του ΠΑΣΟΚ" απάντησε αναιδέστατα. "Δεν ντρέπεστε; Μιλάτε εσείς που παρευρίσκεστε ως κομματικοί αντιπρόσωποι; Εγώ λειτουργώ ως μέλος της εφορευτικής επιτροπής, είμαι υπεύθυνος για τα ψηφοδέλτια και εφόσον έχουμε παρατυπία από δική σας ενέργεια, θα μπορούσα να ζητήσω να σας πετάξουν έξω. Άλλωστε δεν έχετε καμμία αρμοδιότητα. Δεν θα ξαναμιλήσετε και δεν θα ξαναασχοληθείτε με τα ψηφοδέλτια", ήταν η απάντησή μου μέσα σε μία γενική ένταση, που κράτησε περίπου 10-15 λεπτά, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί έξω από την αίθουσα και μία μικρή ουρά ψηφοφόρων, που άρχισαν να διαμαρτύρονται με το δίκιο τους. Με παρέμβαση της δικαστικής αντιπροσώπου, έληξε το θέμα και πλησιάζοντας σε μένα μου είπε χαμηλόφωνα: "Μην κάνεις ένσταση, γιατί θα κάνει και εκείνη και δεν θα τελειώσουμε ούτε στη μία το πρωί". Συμφώνησα να πέσουν οι τόνοι. Με διευκόλυνε το γεγονός οτι ελάχιστα λεπτά πριν το συμβάν, εμφανίστηκε καθυστερημένα ένα αναπληρωματικό μέλος της εφορευτικής επιτροπής, που δεν περίμενε οτι θα αναλάμβανε αμέσως καθήκοντα και άρχισε μόνος του πλέον να πακετάρει τα ψηφοδέλτια. Η κυρία Λ είχε λουφάξει στη θέση της.Η διαδικασία συνεχίστηκε πλέον ομαλά, αφού είχα πλέον εμπιστοσύνη στο καινούργιο μέλος. Η κυρία Λ απλώς τον κοιτούσε.
Κατά τις 5 το απόγευμα, εμφανίστηκε η κυρία ΝΔ, ανύποπτη για όσα είχαν προηγηθεί. Η κυρία Λ της έκανε νόημα και βγήκαν και οι δύο από την αίθουσα να συζητήσουν. Γύρισα στη δικαστική αντιπρόσωπο και της σχολίασα: "Βγήκαν οι φιλενάδες να τα πούνε". Ουσιαστικά μέχρι τις 6 και μισή επικρατούσε μία περίεργη ηρεμία. Μέχρις ότου κάποια στιγμή σηκώθηκε η κυρία ΝΔ, μπήκε στο άδειο παραβάν, κάτι μετακίνησε ή πέταξε, και μας έκανε με ειρωνικο ύφος παρατηρήσεις, το περιεχόμενό των οποίων δεν άκουσα καλά και δεν το κατάλαβα. Γυρίζει σε μένα η δικαστική αντιπρόσωπος και μου κάνει νόημα να μην αντιδράσω και οτι θα την έβαζε στη θέση της. Ξεκίνησε λοιπόν με ηρεμία λέγοντάς της οτι δεν είχε δικαίωμα να μπαίνει στο παραβάν και να παρεμβαίνει κατά αυτόν τον τρόπο στη διαδικασία και της ανέφερε το μεσημεριανό συμβάν, στο οποίο η κυρία ΝΔ είχε συμμετοχή. Εκείνη αντέδρασε με έντονο τρόπο (παρ'ότι είχε λερωμένη τη φωλιά της, ήθελε να βγεί και από πάνω), οπότε και εγώ της απάντησα οτι θα έπρεπε να ντρέπεται, γιατί τις είχα δεί να συνεννοούνται για την κομπίνα με τα ψηφοδέλτια.
Η κυρία ΝΔ σηκώνεται από τη θέση της και έρχεται αγριεμένη ακριβώς μπροστά μου, με εμένα καθισμένο στην καρέκλα μου. "Θα σου δείξω εγώ, θα δεις τι θα πάθεις" είπε, απειλώντας με με λύσσα, προκαλώντας με ίσως να τη βρίσω ή να την χτυπήσω. "Δηλαδή τι θα μου κάνετε; τί θα μου κάνετε;" απαντάω (στον πληθυντικό) και αφού σηκώθηκα από τη θέση μου. "Τώρα θα δεις τι θα σου κάνω" μου φωνάζει ξανά σε απόσταση αναπνοής. "Τίποτα δεν μπορείτε να μου κάνετε. Το ξέρετε οτι ως μέλος της εφορευτικής επιτροπής, έχω το δικαίωμα να ζητήσω να σας πετάξουν έξω; έχετε λερωμένη τη φωλιά σας, γι'αυτό καθήστε στη θέση σας και μη ξαναμιλήσετε" απάντησα. Μπαίνει στη μέση η δικαστική αντιπρόσωπος και μετά από λίγη ώρα η ένταση σταματάει.Η κυρία ΝΔ γύρισε στη θέση της και μετά βγήκε έξω μιλώντας στο κινητό, για να πάρει οδηγίες από τον επικεφαλής του κόμματος στο κτήριο, έναν τύπο που μπαινόβγαινε με την άνεσή του στις αίθουσες, ως γενικός δερβέναγας, για να τσεκάρει τις διαδικασίες. Βγήκα και εγώ έξω από την αίθουσα λίγο πριν τις 7 (αφού η ροή είχε ελαχιστοποιηθεί) και γυρίζοντας στην αίθουσα, με πιάνει η κυρία ΝΔ από το χέρι μπροστά στην πόρτα και με ένα ψεύτικο χαμόγελο, μου ζήτησε να το κουβεντιάσουμε. Τι υποκρισία! Τη σιχάθηκα! Φαίνεται οτι της συνέστησαν να με μαλακώσει, ώστε να της επιτρέψω να παρευρίσκεται κατά την διαλογή και την καταμέτρηση των ψηφοδελτίων. Της τράβηξα το χέρι και της δήλωσα οτι δεν έχω να πώ τίποτα μαζί της.
Όσα ακολούθησαν, δεν έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η καταμέτρηση ολοκληρώθηκε ομαλά, χωρίς ενστάσεις, με παρούσες τις κυρίες ΝΔ και Λ καθώς και μία εκπρόσωπο του ΚΚΕ. Φεύγοντας η κυρία ΝΔ (μετά την καταμέτρηση των σταυρών της ΝΔ) ζήτησε από όλους, όσα συνέβησαν να μείνουν "περασμένα και ξεχασμένα". Δεν μπήκα στον κόπο να της απαντήσω. Άλλωστε οι τέσσερις που μείναμε στο τέλος, είχαμε βγάλει τα συμπεράσματά μας για το τι είχε συμβεί κατά τη διάρκεια της ημέρας αυτής. Ευχαρίστησα τους υπόλοιπους τρεις για την άψογη συνεργασία που είχαμε και έφυγα, κουρασμένος από την ένταση της ημέρας.
Αυτό δυστυχώς είναι το πρόσωπο της δεξιάς παράταξης (ΝΔ και ΛΑΟΣ) εν έτη 2007, η δεξιά της νοθείας και του τραμπουκισμού, για όσους νομίζουν οτι οι άνθρωποι αλλάζουν. Και το λυπηρότερο είναι οτι αρνητικοί πρωταγωνιστές ήταν νέοι σε ηλικία και μάλιστα γυναίκες. Αυτά για να θυμούνται οι παλιότεροι και να μαθαίνουν οι νέοι.

Υ.Γ. Ζητώ συγνώμη για το μακροσκελές του κειμένου, αλλά μόνο έτσι θα μπορούσα να αποτυπώσω όσα έζησα την ημέρα των εκλογών.

Εκλογές 16/9/07: Χάθηκε μία ιστορική ευκαιρία

Οι εκλογές της 16/9 αποτελούσαν ιστορική ευκαιρία για την πραγματική ανατροπή του πολιτικού σκηνικού. Αυτή η ανατροπή προϋπέθετε την καταδίκη του δικομματισμού, την αδυναμία των δύο μεγάλων κομμάτων να αποκτήσουν αυτοδυναμία, την φθορά του πολιτικού κατεστημένου, την ενίσχυση των μικρότερων κομμάτων (και κατ'εμέ ιδιαίτερα των εκτός Βουλής προοδευτικών σχηματισμών, ως νέα πολιτική πρόταση ή απλά ως ψήφος διαμαρτυρίας) και την πραγματική στροφή του εκλογικού σώματος σε προοδευτικές πολιτικές, που έχουν ως κέντρο τον άνθρωπο και όχι το κέρδος.
Μετά λύπης μου, και παρ'όλη την ευχάριστη ενίσχυση των κομμάτων της αριστεράς, διαπιστώνω πως αυτό δεν συνέβη. Χάθηκε μία ιστορική ευκαιρία, έχοντας ως δεδομένο οτι από την μία πλευρά είχαμε την τραγική διακυβέρνηση της χώρας από έναν επικοινωνιακό αλλά ανίκανο πρωθυπουργό και μία κυβέρνηση απλώς διαχειριστική, αναποτελεσματική και ζημιογόνα για τον τόπο και από την άλλη πλευρά την αξιωματική αντιπολίτευση, να μην έχει συνέλθει από την εκλογική της καταδίκη του 2004, με έναν αρχηγό ανεπαρκή ακόμα και για απλό βουλευτή και ένα πρόγραμμα αλλοπρόσαλο. Είχα την ελπίδα οτι ο Ελληνικός λαός θα συνειδητοποιούσε την ανεπάρκειά τους και θα άλλαζε το σκηνικό, αρχικώς με το να αρνηθεί στα δύο πρώτα κόμματα την αυτοδυναμία. Αυτό δεν συνέβη, αφού έστω και οριακά, η ΝΔ θα έχει αυτοδυναμία (152 βουλευτές), παρ'όλη την πτώση της (από 45,36 σε 41,85%). Ντρέπομαι κυριολεκτικά όταν συνειδητοποιώ οτι σχεδόν το 42% του εκλογικού σώματος επιθυμεί πάλι για κυβέρνηση, αυτό το συνοθύλευμα των γραφικών και επικίνδυνων πολιτικών. Ντρέπομαι γιατί ο δικομματισμός κατάφερε να σταθεί στο 80% (ΝΔ 41,85 + ΠΑΣΟΚ 38,1%), όταν έχει πιάσει πάτο σε πολιτικό επίπεδο. Ντρέπομαι γιατί οι ψηφοφόροι έδωσαν την ευκαιρία σε ένα ακροδεξιό και μισαλλόδοξο κόμμα, αυτό του ΛΑΟΣ, να μπεί στη Βουλή και με άνετο ποσοστό (3,8%). Ντρέπομαι γιατί η καθαρή δεξιά (και όχι του κεντρώου χώρου, όπως υποστήριζε) πολιτική της ΝΔ, που οδήγησε σε υποβάθμιση την καθημερινότητα του απλού πολίτη και σε πραγματική πολιτική και κοινωνική οπισθοδρόμηση την χώρα, είχε μόλις 3,5% πτώση από τις προηγούμενες εθνικές εκλογές, λογική φθορά (και λίγη είναι) από την άσκηση της εξουσίας, ενώ το σύνολο των δύο δεξιών κομμάτων συγκέντρωσε σχεδόν 45,65% (από 47,55% στις προηγούμενες εθνικές εκλογές).
Δεν μπορούμε να μιλάμε επομένως για αριστερή στροφή του εκλογικού σώματος. Το μόνο που συνέβη ήταν ένα δυσαρεστημένο κομματι της ΝΔ (περίπου 1,5%) να ψηφίσει ΛΑΟΣ (άρα να κινηθεί δεξιότερα), ένα κομμάτι κεντρώων ψηφοφόρων που στήριξαν την ΝΔ το 2004, αλλά δυσαρεστημένων από την πολιτική της, να την ξαναψηφίσουν ως λιγότερο κακή στα πλαίσια του δικομματικού διλήμματος, ένα άλλο κομμάτι τους (υπολογίζω γύρω στο 2%) να ψηφίσουν αριστερά ως διαμαρτυρία απογοητευμένοι και από τα δύο μεγάλα κόμματα και ένα 2% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ του 2004 να κινηθούν προς τα δύο κόμματα της αριστεράς ως διαμαρτυρία για το κόμμα τους και τον αρχηγό τους ή ως επανένταξη στο φυσικό τους χώρο. Υπάρχουν και πολύ μικρές μετακινήσεις ψηφοφόρων προς και από όλα τα κόμματα, χωρίς ιδιαίτερη βαρύτητα. Απλά πράγματα.
Επιπλέον σημειολογικά, αναφέρω την πτώση του ΠΑΣΟΚ στα χειρότερα από το 1981 ποσοστά του, τα ποσοστά των 2 κομμάτων της αριστεράς που ανέβηκαν σημαντικά (από 9,2 στο 13,2%, δηλαδή το 2+2% στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως), ενώ ελαφρώς αυξήθηκαν τα ποσοστά των εκτός Βουλής κομμάτων (από 2,6 στο 3%), τα άκυρα/λευκά (από 2,2 στο 2,67%) και η αποχή (από 23,5 σε 25,85%).
Αυτή ήταν η πρώτη προσέγγιση στα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών του 2007 και αυτή ήταν η ετυμηγορία των Ελλήνων ψηφοφόρων. Απογοητευτικό και απαισιόδοξο για το μέλλον το αποτέλεσμα της ψήφου τους, αλλά δυστυχώς πρέπει να δεχτώ οτι ζώ ανάμεσά τους.

Υ.Γ. Ως τακτικό μέλος εφορευτικής επιτροπής, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω από πρώτο χέρι οτι η δεξιά, της νοθείας και του τραμπουκισμού, είναι αμετανόητη και δεν αλλάζει όσα μεσαία κουστούμια και να φορέσει. Για όσα θλιβερά συνέβησαν στο εκλογικό τμήμα που βρισκόμουν, θα αναφερθώ με λεπτομερές κείμενο τις επόμενες μέρες.

Αντισταθείτε σταυρώνοντας αγνώστους υποψηφίους

Σε αντίθεση με την επαρχία, όπου υπάρχει μια πιο άμεση προσωπική σχέση με τους υποψηφίους βουλευτές, στα μεγάλα αστικά κέντρα και ιδίως στην Αθήνα με τις δεκάδες των υποψηφίων, αλλοιώνεται σε σοβαρό βαθμό η ουσία της πολιτικής ισονομίας και αξιοκρατίας. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο μετράει κυρίως η αναγνωρισιμότητα, η οποία με την σειρά της εξασφαλίζεται με την προβολή στα ΜΜΕ. Όσοι προβάλλονται στα ΜΜΕ, αποκτούν αναγνωρισιμότητα και η αναγνωρισιμότητα, τους εξασφαλίζει εκ νέου την προβολή στα ΜΜΕ.
Αυτοί που έχουν το πλεονέκτημα, είναι όσοι κατέχουν ή κατείχαν στο παρελθόν κυβερνητική θέση ή άλλη υψηλόβαθμη κρατική θέση ή οι πρωταγωνιστές των κομμάτων. Δεν χρειάζεται καν να μπουν στον κόπο να μοχθήσουν. Ξέρουν οτι θα φέρουν τα νούμερα της τηλεθέασης, ειδικά αν στο παρελθόν έχουν δώσει με περίεργες, εξωφρενικές ή προβοκατόρικες δηλώσεις ή συμπεριφορές τους, αφορμή για σχόλια. Όσο μεγαλύτερο ντόρο κάνουν, τόσο περισσότερο χαίρονται. Έχουν κατανοήσει το παιχνίδι της δημοσιότητας και το εκμεταλλεύονται κατάλληλα, γι'αυτό και βλέπουμε συνέχεια τα ίδια και τα ίδια πρόσωπα στις θέσεις εξουσίας και στις κομματικές λίστες.
Άλλοι δεν χρειάζονται αξιώματα, απλώς προβάλλουν την οικογενειακή τους σχέση με τους προηγούμενους: γιοί, κόρες, ανήψια, γαμπροί, κουμπάροι (της μόδας, φορέθηκε πολύ φέτος). Η οικογενειοκρατία στο μεγαλείο της. Άλλωστε τα τελευταία 40 χρόνια (και εκτός της θλιβερης επταετίας), οι Έλληνες πολίτες εκλέγουν πρωθυπουργό Καραμανλη ή Παπανδρέου [με εξαίρεση τον Σημίτη (πώς ξέφυγε αυτός;) και τον Μητσοτάκη, ο οποίος όμως έχει δημιουργήσει έκτοτε την δική του οικογενειοκρατία στην πολιτική και στα ΜΜΕ].
Υπάρχουν και τα καινούργια φρούτα της πολιτικής: οι αναγνωρίσιμοι λόγω δραστηριότητας (κυρίως προβεβλημένης μέσω της TV). Ηθοποιοί που παίζουν σε σαπουνόπερες και σε κωμωδίες, λαϊκοί τραγουδιστές χαμηλού επιπέδου, αθλητές που εξαργυρώνουν τις παλιές επιτυχίες τους, δημοσιογράφοι και εκφωνητές με μόνο προσόν οτι γράφουν καλά στο γυαλί και είναι ευπαρουσίαστοι ή οτι εκμεταλλεύονται το δικτατορικό-καταγγελτικό ρόλο που έχουν αναλάβει στις εκπομπές τους, μοντέλα που αποφάσισαν να στραφούν στην πολιτική γιατί ποντάρουν στην ωραία εικόνα τους (και μόνο), μαϊντανοί της τηλεόρασης, που νομίζουν οτι επειδή μπορούν να σχολιάζουν πικρόχολα τα εσώψυχα του κάθε πικραμένου τηλεθεατή, μπορούν να αναλάβουν και σοβαρότερα πράγματα στη ζωή τους. Η κατάσταση επιδεινώνεται όσο περνάει ο καιρός, αφού η επίπτωση της "τηλεοπτικής δημοκρατίας" έχει γίνει πλέον καταλυτική.
Για όλους τους υπόλοιπους, η πόρτα είναι σχεδόν κλειστή. Όχι οτι δεν προσπαθούν και αυτοί. Η επιτυχία τους περνάει από την έκθεσή τους στο γυαλί και κάποιοι είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν αδρά για να γίνουν και εκείνοι αναγνωρίσιμοι στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Όσοι δεν ακολουθούν αυτόν τον δρόμο, προσπαθούν μέσω της προσωπικής επαφής με τον κόσμο να πείσουν για τις ικανότητές τους. Σε μεγάλες εκλογικές περιφέρειες όμως, όπως η Α' και η Β' Αθηνών, αυτό απαιτεί μία τιτάνια προσπάθεια, ειδικά σε αυτή τη λειψή προεκλογική περίοδο. Τα φυλλάδια δεν προσελκύουν το ενδιαφέρον (και δεν ανοίγονται καν τις περισσότερες φορές) και τα μυνήματα με sms δεν έχουν νόημα, αν δεν σε ξέρει κανείς. Πολλές φορές πρόκειται για υποψηφίους αξιοπρεπείς, με αξιόλογη επαγγελματική δραστηριότητα, που περιμένουν απλώς μία ευκαιρία, η οποία δυστυχώς δεν θα έρθει ποτέ.
Ας κάνουμε λοιπόν μία ανατροπή, όλοι εμείς που βαρεθήκαμε να βλέπουμε τα γνωστά φθαρμένα πρόσωπα, επί δεκαετίες. Ανεξάρτητα από την επιλογή κόμματος που θα κάνουμε, ας στηρίξουμε αγνώστους στο ευρύ κοινό υποψηφίους, ειδικά αν έχουμε διαμορφώσει συγκεκριμένη θετική άποψη. Το ίδιο ισχύει όμως ακόμα και αν δεν γνωρίζουμε τίποτα για αυτούς. Στην περίπτωση αυτή η διαδικασία είναι απλή, ανέξοδη και ψυχοθεραπευτική: σταυρώνεις όσους υποψηφίους θέλεις (και μπορείς, με βάση το νόμο) με τον ίδιο τρόπο που παίζεις lotto. Παίζεις και κερδίζεις (την αξιοπρέπειά σου ως ψηφοφόρος και άνθρωπος και την ψυχική σου γαλήνη).

Υ.Γ. Ως τακτικό μέλος εφορευτικής επιτροπής στις εκλογές, δεν θα μπορέσω καθ'όλη τη διάρκεια της ημέρας να απαντήσω σε σχόλια αναγνωστών.

Ο εκλογικός νόμος και οι παγίδες του

Όσο διαβάζω και ασχολούμαι με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, τόσο διαπιστώνω οτι πρόκειται για ένα μεγάλο αίνιγμα. Όπως όλα τα περιστασιακά κομματικά κατασκευάσματα, είναι θνησιγενές και είναι πιθανό οτι θα οδηγήσει σε αντικατάστασή του κάποια στιγμή (ανάλογα βέβαια και με τις ανάγκες του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος που πρέπει να εξυπηρετηθούν). Φτιαγμένο στα κομματικά επιτελεία του ΠΑΣΟΚ (Κώστας Σκανδαλίδης), είναι κομμένο και ραμμένο για τις πιθανολογούμενες μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις, όπως τις φαντάζονταν εκείνοι, τη στιγμή της ψήφισής του. Συνήθως όμως ο εκάστοτε εκλογικός νόμος, λειτουργεί ως μπούμεραγκ για αυτόν που πρόκειται να εξυπηρετήσει.
Αλλά ας δουμε κάποια στοιχεία του εκλογικού νόμου. Ο νόμος αυτός λοιπόν δίνει bonus 40 έδρες στο πρώτο κόμμα, έστω κι αν η διαφορά του με το δεύτερο είναι μερικές εκατοντάδες ψήφοι. Πριμοδοτούνται τα μικρότερα κόμματα σε έδρες (στο 70% του αριθμού που θα έδινε η απλή αναλογική), εις βάρος του δεύτερου κόμματος, άρα ο νόμος είναι αναλογικότερος από τον προηγούμενο. Κανένα κόμμα δεν μπορεί να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση με ποσοστό κάτω από 40%. Δεν θυμάμαι όμως εκλογές στην Ελλάδα που το πρώτο κόμμα δεν συγκέντρωσε 40%, άρα το σύστημα πριμοδοτεί το πρώτο κόμμα. Από την άλλη μεριά αν κάποιος θέλει να τιμωρήσει τα δύο μεγάλα κόμματα, πρέπει να ψηφίσει άλλο κόμμα, για να πέσει το απόλυτο ποσοστό τους κάτω από το 40%. Ακόμα και με μεγαλύτερο ποσοστό (40-42,5%), πάλι δεν εξασφαλίζεται η αυτοδυναμία, η οποία εξαρτάται κυρίως από το συνολικό ποσοστό των "μικρών" κομμάτων που θα μπουν στη Βουλή. Όσο μεγαλύτερο το ποσοστό των μικρών, τόσο μεγαλώνει το νούμερο που χρειάζεται το πρώτο κόμμα που θα βγεί πρώτο για να εξασφαλίσει την αυτοδυναμία. Αν αφαιρέσουμε π.χ από το 100% το ποσοστό των δύο πρώτων κομμάτων (περίπου 80%), το ποσοστό που απομένει (χονδρικά 20%) μοιράζεται στα κόμματα που θα μπούν στη Βουλή και σε αυτά που θα μείνουν απέξω. Εφόσον θα έχουμε πεντακομματική Βουλή (απ'ότι δειχνουν οι δημοσκοπήσεις), το ποσοστό των τριων (ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΛΑΟΣ) θα είναι η πλειοψηφία στο ποσοστό αυτό (χονδρικά επίσης το 15%, χάριν της κατανόησης του συστήματος). Αν το 15% γίνει 17%, το πρώτο κόμμα θα χρειάζεται περισσότερους ψήφους, ενώ αν το 5% των κομμάτων που δεν θα μπουν στη Βουλή γινει 7%, το πρώτο κόμμα θα χρειάζεται λιγότερους ψήφους για την αυτοδυναμία. Τι μας λέει δηλαδή ο εκλογικός νόμος; Φήφος σε κόμματα που δεν μπαίνουν στη Βουλή, διευκολύνουν το πρώτο κόμμα να κάνει κυβέρνηση με μικρότερα ποσοστά, ενώ ψήφος στα 3 "μικρά" (ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΛΑΟΣ) το δυσκολεύουν.
Εδώ είναι και το δίλημμα όποιων ψηφοφόρων θέλουν να δηλώσουν την διαμαρτυρία τους αποτελεσματικά (γιατί μόνο η ψήφος σε κόμμα είναι αποτελεσματική, τα υπόλοιπα είναι είτε εκ του πονηρού είτε από άγνοια-πείσμα-βλακεία-αποστασιοποίηση), αλλά δεν θέλουν να ψηφίσουν τα 5-6 γνωστά κόμματα των ΜΜΕ: Αν ψηφίσουν κάποιο άλλο μικρότερο κόμμα που δεν θα μπει τελικά στη Βουλή, μήπως ενισχύσουν την πιθανότητα αυτοδυναμίας του πρώτου κόμματος;
Ας πάρουμε κάποια δεδομένα. Δεδομένο 1ο: Η παρούσα κυβέρνηση, ως η χειρότερη της τελευταίας 30ετίας, πρέπει να φύγει. Δεδομένο 2ο: Για να φύγει, πρέπει τα ποσοστά της να μειωθούν όσο γίνεται περισσότερο, ώστε να μην εξασφαλίσει την αυτοδυναμία. Αυτό θα συμβεί αν όσοι απέχουν ή ψηφίζουν άκυρο ή λευκό, αποφασίσουν να ψηφίσουν ότι άλλο θέλουν αρκεί να μην ειναι ΝΔ, ωστε οι ψήφοι της να υπολογιστούν ως ποσοστό σε μεγαλύτερο σύνολο ψήφων και να μειωθεί το ποσοστό της. Δεδομένο 3ο: Δεν πρέπει να ενισχυθεί το ΠΑΣΟΚ, ως εκπρόσωπος ενός δικομματικού συστήματος που κατέρρευσε.
Κάτω από τα νέα δεδομένα και βάζοντας νερό στο κρασί μου, με βαρειά καρδιά, επαναλαμβάνω μεν ΟΧΙ ΑΠΟΧΗ, ΟΧΙ ΑΚΥΡΟ, ΟΧΙ ΛΕΥΚΟ, ΟΧΙ ΣΤΑ ΔΥΟ ΜΕΓΑΛΑ ΚΟΜΜΑΤΑ (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ) αλλά δεν απορρίπτω την λογική της ψήφου στα 2 κόμματα της Αριστεράς που θα μπουν στη Βουλή (εκτός δηλαδή του ΛΑΟΣ, που το θεωρώ ξενοφοβικό, οπισθοδρομικό και ακροδεξιό και του Παπαθεμελή, που είναι δούρειος ίππος της ΝΔ, άσε που δεν θα πιάσει ούτε 0,5%). Προσωπικά όμως, έστω και με το κίνδυνο που ελλοχεύει στην επιλογή μου, θα ψηφίσω κόμμα που να μην ανήκει στην προβεβλημένη από τα ΜΜΕ εξάδα του debate. Ευτυχώς υπάρχουν αρκετά άλλα κόμματα για να διαλέξω.

Να γιατί το λευκό δεν είναι επιλογή

"

".

Τι νομίζεις οτι καταφέρνεις ψηφίζοντας άκυρο;

Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα των προηγούμενων εθνικών εκλογών, τα άκυρα/λευκά συγκέντρωσαν ποσοστό 2,2% (166.667 ψήφοι). Το ποσοστό μοιράζονταν σε 123.713 άκυρα (1,63%) και 43.036 λευκά (0,57%).
Ποιές είναι οι προϋποθέσεις ώστε ένα ψηφοδέλτιο να κριθεί άκυρο; έχοντας οριστεί (για πρώτη φορά) τακτικό μέλος εφορευτικής επιτροπής για τις προσεχείς εκλογές, ανακάλυψα την εγκύκλιο που έστειλε το υπουργείο εσωτερικών (Αριθ. Πρωτ.:46723) με πληροφορίες και οδηγίες για τις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου.

Σύμφωνα με το Π.Δ. 96/2007, ακυρότητα των ψηφοδελτίων συντρέχει:
1.Σε περίπτωση που το ψηφοδέλτιο δεν είναι έντυπο, έστω και μερικά (άρθρο 70 παρ.3 του Π.Δ 96/2007).
2.Σε περίπτωση αλλοίωσης του περιεχομένου του ψηφοδελτίου (άρθρο 73 παρ.1 του Π.Δ 96/2007).
3.Σε περίπτωση που σημειωθούν λέξεις, φράσεις, υπογραμμίσεις, στίγματα ή άλλα σημεία σε οποιαδήποτε πλευρά του ψηφοδελτίου (άρθρο 73 παρ.2 του Π.Δ 96/2007).
4.Σε περίπτωση λευκού ψηφοδελτίου με διαγραφές, εγγραφές ή διορθώσεις, που καθιστούν αμφίβολο το περιεχόμενό του (άρθρο 74 παρ.6 του Π.Δ 96/2007).
5.Σε περίπτωση που λευκό ψηφοδέλτιο δεν έχει την σφραγίδα της εφορευτικής επιτροπής, την ημερομηνία της εκλογής και τη μονογραφή του οικείου δικαστικού αντιπροσώπου (άρθρο 74 παρ.7 του Π.Δ 96/2007).
6.Σε περίπτωση που ο φάκελος φέρει σημειωμένα στίγματα, σημεία ή λέξεις, τα οποία θα κριθούν σαν διακριτικά γνωρίσματα, που ολοφάνερα παραβιάζουν το απόρρητο της ψηφοφορίας και συνεπώς επάγονται την ακυρότητα του ψηφοδελτίου που περιέχει ο φάκελος. (άρθρο 75 παρ.4 του Π.Δ 96/2007).
Εκτός από την ακυρότητα των ανωτέρω άρθρων το ψηφοδέλτιο είναι άκυρο και στις ακόλουθες περιπτώσεις που ορίζονται περιορίστηκα (ναι, έτσι είναι γραμμένο!) , δηλαδή εάν: α) εκτυπώθηκε σε χαρτί, που ολοφάνερα διαφέρει στο χρώμα απ' αυτό που χορηγήθηκε από το Δημόσιο ή με τυπογραφικά στοιχεία πρόδηλα διαφορετικά στο χρώμα απ' αυτά που γενικά χρησιμοποιήθηκαν, β) έχει σχήμα ή διαστάσεις που διαφέρουν φανερά από τα οριζόμενα στην παράγραφο 2 του άρθρου 70, γ) δεν είναι ακριβώς σύμφωνα με τους όρους των παραγράφων 2-6 του άρθρου 72, δ) βρεθεί στον ίδιο φάκελο μαζί με ένα ή περισσότερα άλλα έγκυρα ή άκυρα ψηφοδέλτια του ίδιου ή άλλου συνδυασμού, ε) χρησιμοποιηθεί σ' εκλογικό τμήμα άλλης εκλογικής περιφέρειας και όχι αυτής, που αναγράφεται πάνω σ' αυτό και στ) βρεθεί σε φάκελο, που δεν είναι σύμφωνο με τους όρους των παραγράφων 1 έως 3 του άρθρου 75 (άρθρο 76 του Π.Δ 96/2007).

Η εγκύκλιος αφήνει πολλά παράθυρα ώστε ένα ψηφοδέλτιο να κριθεί άκυρο. Ειδικά στις παραγράφους 2,3 και 4, η ερμηνεία επαφίεται στην αντίληψη των παρευρισκομένων της καταμέτρησης, οι οποίοι και ψηφίζουν για την εγκυρότητα ή μη, σε περίπτωση ένστασης. Με εντυπωσίασε το υψηλό νούμερο των άκυρων της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης. Δυστυχώς δεν υπάρχει η δυνατότητα ανάλυσης των άκυρων, με ποιά αιτιολόγηση δηλαδή θεωρήθηκε κάποιο ψηφοδέλτιο άκυρο, ώστε να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα, αν η άκυρη ψήφος ήταν συνειδητή επιλογή ή απλώς παρατυπία από αμέλεια.
Πιστεύω πάντως οτι ανάμεσα σε αυτούς τους 123.713 ψηφοφόρους, είναι αρκετοί αυτοί που εκφράζονται συνειδητά με το άκυρο. Ανακαλώ στη μνήμη μου, ψηφοδέλτια με φωτογραφίες, σκίτσα, ύβρεις, χιούμορ, ακόμα και αντικείμενα έχουν βρεθεί μέσα σε φάκελο. Το μόνο που επιτυγχάνουν, είναι στην καλύτερη περίπτωση να προκαλέσουν ένα χαμόγελο σε όσους παρευρίσκονται στην καταμέτρηση. Η άκυρη ψήφος στην συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί μία μορφή ανούσιας διαμαρτυρίας. Άρνηση, έκφραση αποδοκιμασίας και δήθεν τιμωρία. Όπως συμβαίνει όμως και με την αποχή, από την στιγμή που τα άκυρα δεν προσμετρώνται, έχουν απλώς μία συμβολική σημασία. Και σε αυτήν την περίπτωση, για το σύστημα, το άκυρο απλώς δεν υπάρχει, δεν υπολογίζεται. Όσοι το επιλέγουν, έχουν την εντύπωση ή την προσδοκία, οτι το μήνυμα του άκυρου θα φτάσει στους σωστούς αποδέκτες. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ψευδαίσθηση. Κανενός δεν ιδρώνει το αυτί. Εδώ δεν υπολογίζουν τα εκατομμύρια των ψηφοφόρων τους, θα υπολογίσουν ένα γραφικό άκυρο ψηφοδέλτιο;
Νομίζεις λοιπόν οτι καταφέρνεις κάτι ουσιαστικό ψηφίζοντας άκυρο;

Υ.Γ.Επειδή ζούμε σε πονηρούς καιρούς, συνιστώ σε όσους θα είναι μέλη εφορευτικής επιτροπής την ημέρα των εκλογών: τα μάτια τους δεκατέσσερα, ειδικά κατά την διαδικασία της καταμέτρησης. Ο πρόεδρος της Ολομέλειας των δικηγορικών συλλόγων της χώρας Δ.Παξινός (ο οποίος υπ'όψην ανήκει στην συντηρητική παράταξη) και αρκετοι δικηγορικοί σύλλογοι, κατήγγειλαν εκατοντάδες παράνομους διορισμούς δικαστικών αντιπροσώπων, που έγιναν, εκτός κληρώσεως, από το Α' τμήμα του Αρείου Πάγου (μεταξύ αυτών διορίστηκαν αρκετά παιδιά ανώτατων δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών αλλά και δικαστικών υπαλλήλων). Εύγε στην ανεξάρτητη, αμερόληπτη και ακομμάτιστη δικαιοσύνη!